414) Orta Asya Türk ve Amerika Kızılderili Şamanlarının Giysileri
ORTA ASYA TÜRK VE AMERİKA KIZILDERİLİ ŞAMANLARININ GİYSİLERİ Üzerinde araştırma yaptığımız konuya Avrupa ve Amerikalılar “Şamanizm”, Ruslar, “Şamanstvo” diyorlar. Konuya yakın ilgisi olan milletler bu kelimeyi kendi dillerinde söylüyor ve anıyorlar. Altay, Hakas, Tuva Türkleri “kam”, Saha-Sire Türkleri “oyun”, Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan, Özbekistan ve Afganistan Türkleri “bahşı” veya “bakşı” , Buryatlar ve Moğollar “bo”, Eskimolar […]
413) Türklerin Giyim Kuşamında Kürk
TÜRKLERİN GİYİM KUŞAMINDA KÜRK Bir ulusun kültür kimliğinin belirlenmesindeki en önemli unsur sanatsal ve kültürel mirasıdır. Türk milletinin kültür tarihi incelendiğinde Orta Asya’dan Anadolu’ya ve çevresine kadar uzanan zengin bir giyim kuşam biçimine sahip olduğu bilinmektedir. Bozkır geleneğinden başlayarak yaşadıkları Coğrafyanın, sahip oldukları kültürün etkisiyle zengin bir giyim tarzı ortaya koyan Türklerin giyiminde kültürün önemli […]
412) Geleneksel Türk Dininden Anadolu’ya Taşınanlar
GELENEKSEL TÜRK DİNİNDEN ANADOLU’YA TAŞINANLAR Geleneksel Türk Dininden Anadolu’ya taşınanlar konusuna geçmeden önce burada sıkça söz konusu edeceğimiz iki kavram üzerinde durmak gerekir. Bunlar: Geleneksel Türk Dini Şamanizm 1. Geleneksel Türk Dini Gök tanrı dini, tengriyanizm, tenircilik adları ile de anılan geleneksel Türk dini, Türklerin Gök Tanrı temelinde, yazılı bir kaynağa dayanmaksızın, kendi […]
411) Uygurlarda Bilim ve Düşünce
Uygurlarda Bilim ve Düşünce Orta Asya’da devlet kurmuş belli başlı kavimlerden birisi de Uygurlardı. Büyük Hun Devleti’nin kuruluşundan itibaren Orhon ve Selenga nehri kıyılarından Aral Gölü kenarlarına kadar yayılan ve zaman zaman değişik adlarla anılan bir Türk kavmine rastlıyoruz: Kendilerine ‘Dokuz Oğuz’ veya ‘Dokuz Boy’ adını veren ve daha sonra, kendilerini Göktürklerden ayıran bu grup, […]
410) Kırgızlarda ve Hazarlarda, Bilim ve Teknoloji
Kırgızlarda Bilim ve Teknoloji Kırgızlar göçebe değildiler. Onların toprakları tarıma elverişli idi. Ayaklarıyla çevirdikleri değirmenleri vardı. Arpa, yulaf ve buğday yetiştiriyorlardı. Onların yararlandıkları hayvanlar arasında at, gergedan, dağ koyunları, siyah geyik vardı. Ayrıca yabani ördek, atmaca ve saksağanı da biliyorlardı. Onların yapmış oldukları resimlerden doğayı çok iyi tanıdıkları gözlenmektedir. Bu resimlerde develer, tilkiler, kaplanlar ve […]
409) Göktürklerde Bilim ve Düşünce
Göktürklerde Bilim ve Düşünce Hunlardan sonra tarihte en büyük iz bırakan Türk devletlerinden biri Göktürk Devleti olmuştur (552-745). Türklerin kökenleriyle ilgili olarak, şüphesiz ki, bizim nispeten daha iyi bilgilendiğimiz dönem Göktürkler Dönemi’dir. Göktürk Devleti’nin kurucusu Bumin Kaan ölünce yerine oğulları geçti. Belli bir süre Çin hakimiyetinde kalan Göktürkler İltiriş Kaan (680-682) zamanında toparlandı. Onun iki […]
408) Hunlarda Düşünce ve Bilim
Hunlarda Düşünce ve Bilim M.Ö. III. yüzyıldan M.S. III. yüzyıl arasındaki altı yüzyıl içinde hüküm süren Büyük Hun Devleti ilk defa farklı Türk kavimlerini bir bayrak altına toplamayı başaran bir birlik olmuştur. Bu sayede Orta Asya’da ortak bir Türk kültürünün şekillenmesi mümkün olmuştur. Bu geniş sınırlara sahip devlet İpek Yolu diye bilinen meşhur ticaret yolunun […]
407) Eski Türklerde Bilim
ESKİ TÜRKLERDE BİLİM Tarih öncesi dönemlerde, eski Türklerin ana yurdu Orta Asya olarak kabul edilmektedir. Türklerin ana yurdu Orta Asya’dır, diye kabul edersek, sınırları nedir? sorusu aklımıza gelmektedir. Çünkü, rahmetli Prof. Dr. Bahaeddin Ögel’in de ifade etmiş olduğu gibi, Orta Asya dendiğinde çok farklı coğrafyalar anlaşılabilmektedir. Burada kastedilen coğrafi bölge kabaca Tanrı Dağlarının güneyinde ve […]
406) Eski Türklerde Maden İşçiliği
ESKİ TÜRKLERDE MADEN İŞÇİLİĞİ ——————————————————————————– Madenlerin keşfi ve alet imalinde kullanılması insanlığın kaderini değiştirmiştir. Öyle ki tarih öncesi devirler, insanoğlunun işleyebildiği madenlerin niteliklerine göre sınıflandırılmıştır. Yeryüzünün kadim kavimlerinden olan Türkler, mitolojik dönemlerinden itibaren madencilik özellikle de demir işçiliği konusundaki (Ögel 1998: 59-69) ustalıklarıyla anılmışlardır. Bunda akıncı karakterlerinin payı büyüktür. Savaşların kazanılmasında askerin elindeki araç gereç […]
405) Türk Kültür ve Sanatında Geyik Sembolizmi
TÜRK KÜLTÜR VE SANATINDA GEYİK SEMBOLİZMİ Yer ve göğün sembolü İç Asya geyikleri. (Ögel, 2010: 571) Türkler, tarih boyunca geniş bir coğrafyada etkin bir rol oynamıştır. Yüzyıllar boyunca birçok milletle kültür alışverişinde bulunarak çok büyük bir kültürel zenginliğe sahip olmuşlardır. Bu zenginliğin içinde hayvan sembolizmi ise önemli bir yer tutmaktadır. Geyik, ön Türk toplumlardan günümüze […]
404) İslamiyet Öncesi Türk Sanatında Hayvan Sembolizmi
İslamiyet Öncesi Türk Sanatında Hayvan Sembolizmi Şamanist düşünce tarzında; insanlar ile hayvanların birbiriyle yakın ilişki içinde olduğuna, şamanların güçlerini hayvanların güçlerinden aldıklarına inanılıyordu. Şamanların bir hayvanın biçimine girmek suretiyle o hayvanın gücünü kendisine aldığı kabul ediliyordu. Kemer plakası. MÖ 5. ila 4. yüzyıl. C: State Hermitage Museum Şamanlıkta önemli rol oynayan ve şamanın canı ile […]
403) İlk Türk Devletlerinde Sanat (M.Ö. 4500 ve Sonrası)
İlk Türk Devletlerinde Sanat – M.Ö. 4500 ve Sonrası İlk Türk Devletlerinde Sanat Tarihin en köklü milletlerinden biri olan Türklerin yaşadığı Orta Asya, MÖ 4500’lere kadar uzanan çeşitli kültürleri de bünyesinde barındırmıştır. Anav, Andronova, Karasuk ve Tagar kültürleri ile MÖ 3000’lere kadar uzanan ve en eski Türk kültürü kabul edilen Afanesyova da burada yer almaktadır. […]
402) Eski Türklerde Barınak ve Şehir Hayatına Dair İzler
Eski Türklerde Barınak ve Şehir Hayatına Dair İzler İnsanoğlu ilk yaratıldığı günden itibaren hem coğrafyanın sıcak ve soğuğu gibi iklim olaylarından hem de tabiatta kendinden daha güçlü yırtıcı hayvanların saldırısından korunmak için barınaklara ihtiyaç duymuştur. Bu yüzden Tanrı’nın verdiği aklı kullanan insan önce mağara1 , ağaç kovuğu vs. yerleri kendisine sığınak yapmış; daha sonra ihtiyaçlarının […]
401) Eski Türklerde Evlilik ve Düğün Gelenekleri
Eski Türklerde Evlilik ve Düğün Gelenekleri Aile olgusu, Türk Tarihi boyunca önemsenen ve el üstünde tutulan bir olgu olmuştur. Öyle ki dünya milletleri içinde aile ve akrabalık bağlarının en fazla önemsendiği toplumlardan birisi hiç şüphesiz Türk Toplumu’dur. Türkler, tarih boyunca çok sağlam bir aile yapısına sahip olmuş, aile bağlarıyla son derece sıkı bir toplumsal yapı oluşturmuşlardır. Tek Eşlilik […]
400) Orta Asya Türklerinde Misafir Karşılama Adetleri
Orta Asya Türklerinde Misafir Karşılama Adetleri Orta Asya’da misafirin iyisi ya da kötüsü, zengini yada fakiri, genci yada yaşlısı, kadını yada erkeği, tanıdık yada tanımadık olmasının hiç bir önemi yoktur. Onlara göre misafir her zaman Tanrı’nın bir elçisidir. Orta Asya Türkleri gelen her misafire yemez yedirir, içmez içirir. Kazak atasözünde olduğu gibi “misafirle hiçbir yiyecek […]
399) İslam Öncesi Orta Asya Türk Dünyasında Tababet
İSLAM ÖNCESİ ORTA ASYA TÜRK DÜNYASINDA TABABET Aynı inanç, gelenek ve göreneklere sahip toplulukların, kendilerine özgü edebiyat ve sanatları olmasına karşılık, kaynağını binlerce yıl geriye götürebileceğimiz Türklüğün, Orta Asya’dan Orta Avrupa’ya kadar, değişik coğrafi bölgelerde farklı din ve medeniyetlerle karşılaşmaları sonucu, kültürleri, temelde aynı olmakla birlikte, ayrıntılarda farklılıklar gösteren yapıya sahiptir. Birbirinden ayrı Türk toplulukları, […]
398) Eski Türklerde Sanat
ESKİ TÜRKLERDE SANAT Pazırık Halısı On birinci yüzyılla birlikte kalıcı ve zengin boyutlarını Anadolu’da izleyebildiğimiz Türk sanatının bu yarımadada nasıl bir senteze ulaştığı sorusu aslında çok uzunca bir süredir sanat tarihçilerini 8. yüzyıldan çok daha erken dönemlerde köken, kaynak arayışlarına yöneltmiştir. Böylece de Türk sanatının daha eskilere inen gelenekleri araştırılmaya başlanmıştır. Bu araştırmaların sonuçları, erken […]
397) Kopuz ve Türk Dünyası Halk Çalgıları
KOPUZ VE TÜRK DÜNYASI HALK ÇALGILARI Orta Asya’daki müzik ve müzik aletleri hakkında Türkiye’de yeterli kaynak bulunmayışı, birtakım kavramların doğru anlaşılamamasına ve Anadolu halk müziğinin Orta Asya ile ilgilendirilmesinde de çeşitli problemlere sebep olmaktadır. Kopuz ve ıklığ gibi bazı çalgıların tanımları yeterince açıklığa kavuşturulamamaktadır. Türklerin yaşadığı bütün bölgelerin çalgılarını ayrı ayrı tanıtmaya başlamadan önce her […]
396) Kök Türklerde Müzik
KÖK TÜRKLERDE MÜZİK Orta Asya’da kurulan Türk birlikleri içinde, “Türk” adıyla anılan ilk siyasi örgütlenmeyi kuranlar, Kök Türkler olmuştur. 552 yılından başlayarak Bumin Kağan önderliğinde, tüm Orta Asya’ya yayılan çok geniş bir imparatorluk kuran Kök Türk devleti, Türk tarihi için çok önemli bir konumdadır. Türk milletinin adı olarak, asırlardan beri kullandığımız Türk kelimesi, kendi kaynaklarımızda […]
395) Türk Kültüründe At Arabası
Türk Kültüründe At Arabası (At Arabalarının Dili) Yard. Doç. Dr. Şayan ULUSAN ŞAHİN Türkler tarih sahnesinde atlara olan ilgileri ve at yetiştirici özellikleriyle tanınırlar. Türkler, koşum takımlarını, üzengi, eğer ve dizgini keşfederek ata binmek ve ona hakim olmak sayesinde hızlı bir nakil ve muharebe aracı elde etmişlerdir. Dolayısıyla, Türklerin bu at sevgisi, atlı araba kültürünü […]