22) TOKUZ(DOKUZ) OĞUZ DESTANI
Tokuz(Dokuz) Oğuz Destanı Ziya Gökalp’ten Tokuz(Dokuz) Oğuz Destanı Bu efsane bize hem Çin kaynakları, hem de Iran kaynakları tarafından anlatılıyor. Bu durum gösterir ki, bu efsane eski Türklerce çok önemli idi. Çünkü Türklerce büyük önemi bulunmayan bir şey, Çin ve Iran gibi büyük milletlerin ilgisini çekemez. Bundan başka bu efsaneyi, gerek Çinlilerin […]
5) OĞUZ KAĞAN DESTANI
OĞUZ KAĞAN DESTANI Oğuz Kağan destanı M.Ö. 209-174 tarihleri arasında hükümdarlık yapmış olan Hun hükümdarı Mete’nin hayatı etrafında şekillenmiştir. Bütün Türk destanlarında olduğu gibi bu destanın da ilk şekli günümüze ulaşmamıştır. Bugün, elimizde Oğuz destanının üç varyantı bulunmaktadır. XIII ile XVI yüzyıllar arasında Uygur harfleriyle yazılmış ve İslâmiyetten önceki inancı yansıtan varyantın ilk örneği temsil […]
889) Oğuz Yabgu Devleti
Oğuz Yabgu Devleti Oğuzların, başında yabguların bulunduğu bir devletleri vardı. Fakat tarihçe bu yabgulardan hiç birinin adı kati olarak malum değildir. Câmi ut-tevârih’teki Oğuzların destanî tarihlerinde bu yabgulardan birçoklarının adı zikredilir. Yabgular kışın Sir-Derya suyunun ağzına yakın bir yerde bulunan Yeni-Kent’te oturuyorlardı. Yabguların bilebildiğimiz şu memurları vardı: sü-başı,(1) yani ordu kumandanı. Sü-başı bir kişi mi […]
93) OĞUZ KAĞAN’IN KİMLİĞİ
OĞUZ KAĞAN’IN KİMLİĞİ, OĞUZLAR VE OĞUZ KAĞAN DESTANLARI ÜZERİNE BİR-İKİ SÖZ Türk edebiyatının hiç şüphesiz en kıymetli hazinelerinden birisi Oguz Kagan Destanı veya diğer bir deyişle Oguz-namelerdir. Muhtevasında köklü bir tarih ve kültür unsuru yatan Oguz-nameler, bilindiği üzere tarihi Türk destan kahramanı ve hükümdarı Oguz Kagan ‘ın fütühatını anlatır. Bu yüzden ilk önce Oguz Kagan […]
20) ALPAMIŞ DESTANI
ALPAMIŞ DESTANI Eski Oğuz destanlarındandır. İlk defa l939 yılında Bahşılardan derlenmiştir. Destan iki kısımdan ibarettir. Nazımla nesrin içiçe olduğu ananevî Türk destanlarındandır. XVI. yüzyılda şekillenen bu destan on altı kavmin birleşmesinden ortaya çıkan Kongrat kabilesinin hayatını aksettirir. Kongrad kabilesi önceleri Aral gölü kenarında yaşıyordu. Onlar Şeybanî Han zamanında (l500) Özbekistan’ın Termez eyaletinde Baysur gölü […]
17) “MANAS” DESTANINDA, “KURT” KAVRAMI
“Manas” Destanında, “Kurt” Kavramı Kurt anlayışına her millette rastlanılır. Aynı zamanda kurt motifi dünya edebiyatındaki yaygın motiflerdendir. Birçok halkarda, kurt-bozkurt’un totem hayvanı olarak eski zamanlardan günümüze kadar insanların düşüncelerinde muhafaza edilmiş özel bir ilgi görmüş olmasını, kurt kavramının, o halkların menşeleriyle ilgili düşüncelerinde yerleşmiş olmasına, geçtikleri tarihi yola vb. bunun gibi hususlara bağlayabiliriz. Kırgız […]
11) CENGİZ HAN DESTANI
CENGİZ HAN DESTANI Cengiz Han Destanını anlatan eserler, Cengizname adını taşır. Tıpkı Oğuz Han Destanını anlatan eserlere Oğuzname denildiği gibi. Moğol, Türk ve İslami motifleri işleyişleri bakımından Cengiz Han Destanı üç ayrı rivayet halindedir. TÜRK ANLATIMI: Cengiz Han, baba tarafından Oğuz Han’ a dayanmaktadır; ana soyundan da Altın Han’ a varmaktadır. Altın Han Akdeniz’ de, […]
10/1) MANAS DESTANI (1.BÖLÜM)
(1.BÖLÜM) MANAS’IN ÇOCUKLUĞU Çok eski zamanlarda, Kervan devrinde, gün ışığında tulpar eşinirken, ay ışığında kemerini çıkartamadan at üstünde kuş uykusu uyuyan erler zamanında, aç arslana benzeyen suratıyla, düşmana saldıran, bayrağı gökyüzünde dalgalanan, şanı âleme yayılan, başından ak kalpağı çıkmayan, binere tulpar dayanmayan, kükreyerek yaşayan, Kırgız denen çok eski bir millet yaşardı. Onların bayrağı gökmavisi idi. […]
7) TÜREYİŞ DESTANI
TÜREYİŞ DESTANI Bir Uygur destanıdır. Büyük Türk İmparatorluğunu Göktürkler’ den devralan Uygur Türkler’ i, Türeyiş Destanı ile soylarının vücut buluşunu anlatırken aynı zamanda da, bütün Türk boylarında hakim bir inanış olarak beliren, soyun ilahi bir kaynağa bağlanması fikrini bir kere daha belirtmiş olmaktadırlar. Uygur Türeyiş Destanının, Göktürk-Bozkurt Destanı ile çok yakın benzerlikleri, ilk okuyuşta anlaşılacak […]
4) ŞU DESTANI
ŞU DESTANI ŞU DESTANI HAKKINDA GENEL BİLGİLER Şu destanı, M.Ö. 330-M.Ö. 327 yıllarındaki olaylarla bağlantılı Saka – İskit Türklerine ait eski bir Türk destanıdır. Destan Makedonyalı İskender’in Pers ülkesini istila ettikten sonra Kuzey’e doğru yönelmesi ve orada Saka Türkleri ve onların Hükümdarı olan Şu adlı Hakan ile karşılaşması esnasındaki olaylar etrafında şekillenen tarihi bir destandır. Bu […]
3) ALP ER TUNGA DESTANI
ALP ER TUNGA DESTANI Sakalar dönemine âit Alp Er Tunga ve şu olmak üzere iki destan tesbit edilmiştir. Alp Er Tunga, M.Ö. VII. yüzyılda yaşamış kahraman ve çok sevilen bir Saka hükümdarıdır. Alp Er Tunga Orta Asya’daki bütün Türk boylarını birleştirerek hâkimiyeti altına almış daha sonra Kafkasları aşarak Anadolu Suriye ve Mısır’ı fethetmiş ve Saka […]
17) ERGENEKON DESTANI
ERGENEKON DESTANI Ergenekon Destanı, Göktürkler in türeyişini anlatan bir Türk destanıdır. Genel olarak, düşman tarafından hile ile yenilgiye uğratılan Türklerin, Ergenekon Ovası‘nda yeniden türeyip tekrar eski yurtlarına dönerek düşmanlarıyla çarpışmalarını anlatır.Türk illerinde Türk oku ötmeyen, Türk kolu yetmeyen, Türk’e boyun eğmeyen bir yer yoktu. Bu durum yabancı kavimleri kıskandırıyordu. Yabancı kavimler birleştiler, Türklerin üzerine yürüdüler. […]
435) Türk Edebiyatında Sembol Tipler (Bilge, Alp, Gazi, Veli, Ahi, Aşık)
Edebiyatta Sembol Tipler Türk edebiyatında edebi türlerin içerisinde oluşturulmuş sembolize tipler vardır. Bunda, edebiyat ürünlerini oluşturanların toplumun değer yargılarını yansıtma çabasının sonucunda, günlük hayatta var olan değerleri ürünlerde gösterme, temsil ettirme ve bir arada sunma isteği yatmaktadır. Bu değerler, edebiyat ürünlerinde kahramanların kişilikleri üzerinden yansıtılır. Ortak değerlerin bütün halinde bir kahraman üzerinde yansıtılması “tip” kavramının […]
391) Türklerde Devlet-Kimlik İlişkisi: Devlet Kimliği
TÜRKLERDE DEVLET-KİMLİK İLİŞKİSİ: DEVLET KİMLİĞİ Türkler, Orta Asya’dan başlayarak günümüze kadar gelen en eski ve en köklü medeniyetlerden biri olup, devletin kutsal bir varlık olarak tanımlandığı bir devlet felsefesine sahiptirler. Yaşadıkları coğrafya, bozkır kültürü, dini inançları, göçebe hayat tarzları onları dünyanın farklı bölgelerinde yaşamaya itmiş ve gittikleri bölgelerde birçok devlet kurmayı gerektirmiştir. Siyasal kültür ve […]
426) Türklerde At Kurbanı ve Dede Korkut’taki İzleri
Türklerde At Kurbanı ve Dede Korkut’taki İzleri Kurbanın Türkçe sözlükteki karşılığı; “dinin buyruğunu veya bir adağı yerine getirmek için kesilen hayvan” [Türkçe Sözlük 2011: 1529] olan kurban, Türklerde İslamiyet’ten önce de var olan vekökü oldukça eskilere dayanan bir uygulamadır. Arapça kökenli “kurban” kelimesi günümüzde Müslüman Türklerin hemen hepsinde müşterek bir biçimde kullanılırken bazı Türk boyları […]
1005) Eski Türklerde Şehircilik
ESKİ TÜRKLERDE ŞEHİRCİLİK Turfan Kenti Çağlar boyu hüküm sürmüş büyük devletlere baktığımızda, Türkler’in yaşam tarzını belirli bir yere oturtamamak hep sorun olmuştur. Türk Tarihi incelemelerinde Türkler’in Anayurdu olduğu kadar, yerleşik olup olmadığı da birçok tartışmalara yol açmıştır. Yerleşikler tarafından yapılan Türk Tarih araştırmalarınca; göçebelik ve Bozkır Kültürü bir toplumu alt tabakaya düşüren, o toplumu kalitesiz […]
975) Türk Cihan Hakimiyeti Mefküresi
Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi —————————————————————————- Destân ve Efsânelere Göre “Oğuz Kağan: Ey oğullarım! Çok savaştım, çok yaşlandım. Gök-Tanrı’ya borcumu ödedim.” (Oğuz Destânı) Milletlerin yaşayış, düşünüş ve inanışlarını araştırırken milli destân, menkıbe ve efsâneler bazan tarih vesikaları arasında birinci derecede ehemmiyet kazanır. Bunlar yalnız tarihin eksikliklerini doldurmakla kalmaz; içtimâî rûhun akislerini, düşünce ve inançlarını meydana koymak […]
953) Alplar ve Elfler (Türk ve İskandinav Dünyalarında Kahramanlık Olgusu)
ALPLAR ve ELFLER TÜRK VE İSKANDİNAV DÜNYALARINDA KAHRAMANLIK OLGUSU ————————————————————————————— Eski İskandinav kayıtları, Türklerin eskiden yaşadığı bölge ve bizzat Türk toplulukları ile İskandinavyalıların atalarının yoğun temasta olduklarını bildirmektedir. Bunlar çok önemli kültürel öğeleri içerir. Ayrıca etnik temaslar da gerçekleşmiştir. Sonuçta en önemli kültürel niteliklerden biri olan kahraman tiplemesinin İskandinav ve Turan dünyalarında büyük ölçüde […]
899) Türklerde Köken Miti ve Efsanevi Soylar
SİYASÎ İKTİDARIN MEŞRÛİYET GEREKÇELERİNDEN BİRİ OLARAK KÖKEN MİTİ VE EFSÂNEVÎ SOYLAR Bu çalışma, erken dönem Türk düşüncesindeki devlet yapılanmasında mitolojinin sağladığı katkı üzerinedir. Siyasi iktidarın meşrûiyetini temellendirmede kullandığı gerekçelerden biri olan köken miti ve buna bağlı üstün soy tasarımı incelenmiş ve bunun yönetimde soy tekelini sağlamadaki rolü üzerinde durulmuştur. Amaçlanan, konunun çerçevesini tam olarak çizebilmek […]
36) Türk Destanlarındaki Aile Algısı
TÜRK DESTANLARINDAKİ AİLE ALGISI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Özet Türk destanlarında kahramanlar, çoğunlukla aile bireylerini korumak veya yeni bir aile kurabilmek için mücadele ederler. Bu bakımdan aile, destanlar için oldukça önemli bir kurumdur. Bu makale, birey aile ve aile‐toplum ilişkileri bağlamında Türk destanlarındaki aile algısı üzerine bazı tespit ve değerlendirmeler içermektedir. Türk destanlarındaki sosyal hayat ve […]