18/2) ALTIN BEŞİK
ALTIN BEŞİK Çok eski zamanlarda yer yüzünde, cennetten kovulan Adem daha yaratılmadığı zaman, Kırım’da insan desen insan değil, ruh desen ruh değil, cin taifesi adında bir şeyler yaşıyormuş. Cin taifesi birkaç cinsmiş. Bir kısmı yerle göğü yaratan Allah’a ibadet ediyor, O’nun birliğine inanıyormuş. Bir kısmı da O’nun birliğine iman etmeyen cin taifesi imiş. Kırım dağlarının […]
18/1) HAYDUTLAR MAĞARASI (KIZILTAŞ EFSANESİ)
HAYDUTLAR MAĞARASI KIZILTAŞ EFSANESİ Uzun kış akşamlan yel bacada ıslık çaldığında, kudurmuş deniz gibi gürültü çıkardığında Tatarlar ocak başına oturup, yaşlıların Kırım’ın son yiğidi hakkındaki hikâyesini dinlemeyi çok severler. Hiçbir zaman ezilenlerin ve yoksulların canını yakmayan Alim ile Kırım’ın dağlan bile gururlanmışlar. Zenginler Alim’den şimşekten korkar gibi korkmuşlar. Bütün vilâyette sadece bir adam, Alimle […]
18) KIRIM TATAR EFSANELERİ
KIRIM TATAR EFSANELERİ ——————————————————————————- Efsaneler Kırım Tatar Halk edebiyatının en eski türlerindendir. Onlar küçük hikâyeler gibi oluşturulmuş sade bir yapıya sahiptirler. Bu türde abartma, benzetme, usûlleri folklorun diğer türlerine göre daha fazladır. Bu eserlerdeki kahramanlar farlı yönleriyle birbirlerinden ayrılırlar. Çok eski devirlerde oluşan efsanelerde cinler, oburlar şeytanlar, deniz anası gibi unsurlar bulunur. Fakat buna rağmen […]
17) “MANAS” DESTANINDA, “KURT” KAVRAMI
“Manas” Destanında, “Kurt” Kavramı Kurt anlayışına her millette rastlanılır. Aynı zamanda kurt motifi dünya edebiyatındaki yaygın motiflerdendir. Birçok halkarda, kurt-bozkurt’un totem hayvanı olarak eski zamanlardan günümüze kadar insanların düşüncelerinde muhafaza edilmiş özel bir ilgi görmüş olmasını, kurt kavramının, o halkların menşeleriyle ilgili düşüncelerinde yerleşmiş olmasına, geçtikleri tarihi yola vb. bunun gibi hususlara bağlayabiliriz. Kırgız […]
16) TÜRK’ÜN YENİDEN DİRİLİŞİ: ERGENEKON’DAN ÇIKIŞ (21 MART)
Türk’ün Yeniden Dirilişi: Ergenekon Destanımız! ————————————————————————————- Ergenekon Destanı’nın, Türk toplum yaşamında yüzyıllarca etkisi olduğu gibi, bugün bile Anadolu’nun dağlık köylerinde, birtakım gelenek ve göreneklerde etkisi görülmektedir. Ergenekon Destanı, Bozkurt Destanı’nın ana çizgileri üzerine kurulmuş olup, bu destanın serbestçe genişletilmiş biçimidir diyebiliriz. Daha doğrusu Bozkurt Destanı ile kaynağını belirleyen Türk soyu, Ergenekon Destanı ile de gelişip […]
15) KÖROĞLU DESTANI
KÖROĞLU DESTANI Türk Destanları içinde en geç teşekkül eden, diğerlerine göre çok yeni bir destandır. Türklerin, bu günkü büyük ve son yurdumuzun olan ve bunun içinde de her Türk için çok büyük bir değer taşıması, üzerinde hayatından fazla titremesi lazım gelen Anadolumuzda yerleşmesinden sonra meydana gelmiş olması Köroğlu Destanının bugüne kadar aynı tesir ve kuvvete […]
14) DANİŞMEND GAZİ DESTANI
DANİŞMENDNAME Danişmendname Anadolu’nun Müslüman-Türklerin hâkimiyetine girmesi hakkında yazılmış halk destanı. Danişmend Gazi ve Melik Gazi’nin kahramanlıklarını, gazalarını anlatan, Battalname tarzında yazılmış olan Danişmendname’nin ne zaman ve kimin tarafından yazıldığı kesin olarak bilinmemektedir.Eser ilkönce Anadolu Selçuklu Sultanı İkinci İzzeddin Keykavus’un emriyle İbn-i Ala tarafından derlendi. İbn-i Ala halk arasındaki rivayetlerin doğrularını toplayıp, Danişmendname’yi yazdı. Hikaye edilen […]
13) SEYİD BATTAL GAZİ DESTANI
BATTALNAME Seyyid Battal Gazi’ye ait kahramanlık hikâyelerini içine alan bir eserdir. Battal Gazi, 8. yüzyılda Emevilerin Anadolu’da Bizanslılara karşı açtıkları savaşlarda “Battal” (kahraman) lakabıyla ün kazanmış Müslüman bir Arap kumandanı olup asıl adı Abdullah’tır. Bu Müslüman kumandan hakkında söylenen kahramanlık hikâyeleri ve menkıbeler, 11. yüzyıldan itibaren Türkler arasında büyük rağbet görmeye başlamış ve Battal Gazi, […]
12) EDİGE DESTANI
EDİGE DESTANI (………….) Cengiz Han dönemi ve ardından Türk Dünyasında, kahramanların hayatının destanlaştırıldığını ve anlatıldığını hepimiz biliyoruz. Ten ve Özi ırmaklarından İrtiş boylarına kadar uzanan geniş ovalarda Nogaylı veya Kıpçak boyları halinde yaşayan Türkler arasında destan repertuarı geçen zaman içinde bünyesine yeni kahramanların hikayeleri katar. Bu sürecin XV. Yüzyılında yaşamış bir tarihi şahsiyet olan Nogay […]
11) CENGİZ HAN DESTANI
CENGİZ HAN DESTANI Cengiz Han Destanını anlatan eserler, Cengizname adını taşır. Tıpkı Oğuz Han Destanını anlatan eserlere Oğuzname denildiği gibi. Moğol, Türk ve İslami motifleri işleyişleri bakımından Cengiz Han Destanı üç ayrı rivayet halindedir. TÜRK ANLATIMI: Cengiz Han, baba tarafından Oğuz Han’ a dayanmaktadır; ana soyundan da Altın Han’ a varmaktadır. Altın Han Akdeniz’ de, […]
10/16) MANAS’A AĞIT
YAS Kırgız ordusu savaşta nice yiğitlerini şehit verdi. Peşinden takip eden Çinlilerin önünü seçkin yiğitler engelliyor, düşmanları oyalayıp halsizleşen askerler epey uzaklaştıktan sonra yoluna devam ediyorlardı. Bahadır Manas ordunun gayretini kırmayayım, itibarını düşürmeyeyim, birlik beraberliğini bozmayalım, bahadırın elbiselerini çıkartmayayım, avulu ürkütmeyelim diye gayrete gelip Kanıkeyin Kaza için hazırlayıp verdiği ilacı omuzundaki yaraya Acıbay ın sürmesini […]
10/15) MANAS’IN ÇİN HAKİMİYETİ
MANAS’IN ÇİN HAKİMİYETİ “Elçi turna kuşu gibidir. Ülkeler arasında serbestçe öter. Ona yol açıktır. Atılan ok taştan dönmez, elçi, hanın sözüne karışmaz” dedi Esen Han hikmetli sözler söyleyerek “Bu silahsız elçileri kadınlar bile öldürebilirler, bu şekilde öldürürsen, öcünü almış olmazsın. Düşmanı akıl ve tedbirle yenmek yiğit işidir.” Esen Han böyle söylerken Er Kongurbay kahrolarak […]
10/14) MANAS’IN ELÇİSİ PEKİN’DE
MANAS’IN ELÇİSİ PEKİN’DE Manas’ın kırk bahadırı yirmişer yirmişer ikiye ayrılıp dört kısrağı ödül koyup, aşık kemiği atıp oynuyorlardı. Karargahta Kırgıl’ın bağırıp çağıran sesi çıkıyordu. Zaten onun sustuğu gün olmamıştı. Nerede olursa olsun muvafakat etmiyen Kırgıl’ın normal olmadığını gören bahadır Almambet, Manas’a şöyle demişti: “İhtiyar Kırgıl ölmedikçe, kıyameti görmedikçe Kırgızın işleri iyi gitmez”. Bugün de Kırgıl […]
10/13) MANAS’IN BÜYÜK GAZASI
BÜYÜK GAZA Katagan hanı Koşoy’un karargahı. Bu meşhur karargah han yolu olarak biliniyordu. Han Koşoy’un kurdurduğu yüksek kaleli bu şehir, Kaşgar, Semerkant, İstanbul, Mısır, Altı Şehir ve Kara Şehir arasında dolaşan tüccarların, yolcuların ve kervanların uğrak yeri idi. İlkbaharda hayvanlar taze otlarla doyarken; Koşoy ilkyaz otlağında yatarken altı han hiç haber vermeden kardeş oğlunun büyüğü […]
10/12) MANAS’IN YARIŞLARI
MANAS’IN YARIŞLARI Tepede duran kurnaz hilek’r han Kongurbay kırılan adamlarını gördüğünde rengi uçtu, fazla dayanamadı; önce atından inerek kılkara adlı atını Manas’a hediye sundu. Er Kongurbay han adetiyle eğilip diz çökerek Manas’a tazim eyledi. “Bahadır sözün doğrusuna gelelim. Örf adetlerine hürmet edelim bahadır, kurallarına saygı gösterelim bahadır. Otuz beş gün yatıp canı sıkılan yiğitler ziyafetinde […]
10/11) KÖKÖTÖY HAN’IN AŞI
KÖKÖTÖY HAN’IN AŞI Tekkeye benzeyen Taşkent’te Türk kabilelerini yöneten Canadil’in oğlu kökötöy sadece Kırgızlar arasında değil, Tacik, Oogan, Araplar arasında da, dahası bütün dünyada ünlüydü, akıllı ve sevilen gözde bir adam idi. Aç Kırgızın dayanacak dağı idi, düşmanına ok idi. Saldırdığını canlı bırakmayan atmaca idi, gerçek hazine de o idi. Enenmiş deveye havut vurup yük […]
10/10) MANAS’IN KURTULUŞU
MANAS’IN KURTULUŞU Şarhoş yatan Manas Bozuul’un sözünü işittikten sonra kendine gelip etrafına bakındı. Bitkin düşen çoralarını görüp kuvvetini toplayarak yerinden kalktı. Bozuul, bahadırı koltuklayarak kimseye sezdirmeden atları yanına götürdü. Baymat’ın hazırladığı ata Manas’ı bindirdi, Ak-kula, sevgili sahibini görünce kişneyiverdi. Oynayıp duran atı gören Kökçögöz bağırdı: “Hey köpekler! Hepinizi cin çarpmış, Manas ata binip gitmiyor mu! […]
10/9) MANAS’IN DÜĞÜNÜ VE ZEHİRLENMESİ
MANAS’IN DÜĞÜNÜ VE ZEHİRLENMESİ “Almambet ile Manas, Tanrı huzurunda hayatta ve ölümde beraber olmak için halkın önünde dost oldunuz. Ananın beyaz sütünü emen kardeş ikiz kardeş oldunuz. Andı bozup birbirinize fenalık düşünürseniz, başınız işte bu çubuk gibi alınsın. Tanrı lanetlesin, Umay Ana belanızı versin!” Epeydir suskun duran halk bunu tasdik etti: Kötü niyetliyi yer vursun! […]
10/8) MANAS’LA ALMAMBET’İN TANIŞ OLMASI
MANAS’LA ALMAMBET’İN TANIŞ OLMASI Han sarayının tavanı, içi, etrafı, göze çarpan her yeri altınla süslenmişti, yüzünden gülücüğü eksik etmeyen rahip, altın kapıyı açtı. “Akıllıların akıllısı, yüce Göğün oğlu, bütün Hakan Çin’in komutanı kutsal Almambet müsaade istiyor. Bin yaş yaşayın” rahip kayboldu. Esen Han’ın yanındaki geniş yenli ipek kaftan giyen beyler, rahipler yere kadar eğilip diz […]
10/7) MANAS ATA YURDUNDA
ATALARIN YURDUNDA Kış oldu. Yaz geldi. Aradan bir yıl geçmesine rağmen Manas’a Kırgızlara ne Kalmuk askeri geldi, ne de Çin askeri geldi. Bahadır Manas halkını Kalmuklardan ve Çinlilerden yiğitçe kurtarıp birleştirdi. Yer yeşerip otlar bittiğinde otuz iki yaşına giren Manas gözüne ilişen kimselere heybetini gösterir, çöldeki kamış gibi bıyıklarıyla buz gibi soğuk görünürdü. Evinde üç […]