52) DEVLET KURTARAN TÜRK KADINI: ALTUN CAN HATUN
Yayin Tarihi 2 Nisan, 2011
Kategori KAHRAMANLAR VE BİLGİNLER
DEVLET KURTARAN TÜRK KADINI:
ALTUNCAN HATUN
Türk töresinde kadının yeri çok önemlidir. Kadın saygındır; söz ve karar sahibidir. Tarihimizin her döneminde devlete ve millete önemli hizmetlerde bulunmuş Türk kadınları vardır. Bunlardan biri de Altuncan Hatun’dur.
Altuncan Hatun kimdir?
Altuncan Hatun, Tuğrul Bey ile evlenmeden önce bir Harezmşah ile evlenmiş ve bu evlilikten Enûşirvan adlı bir oğlu olmuştur. Eşinin vefatından sonra genç yaşta dul kalmıştır.
Güzel ahlaklı, akıllı, kültürlü ve devlet işlerinde tecrübeli bir kadın olan Altuncan Hatun, daha sonra Büyük Selçuklu Devleti’nin ilk sultanı Tuğrul Bey ile evlenmiştir. Ata binen, kılıç kuşanan ve gerektiğinde askerlere komuta edebilecek kadar cesur olan Altuncan Hatun, devlet işlerinde de Tuğrul Bey’in en önemli yardımcılarından biri olmuştur. Tuğrul Bey, önemli meselelerde onun görüşüne başvurmuş ve fikirlerine değer vermiştir.
Tuğrul Bey’in üvey kardeşi İbrahim Yınal, Selçuklu tahtını ele geçirmek amacıyla isyan etti. Bu sırada Nusaybin civarında bulunan Tuğrul Bey, gelişmeleri öğrenince Hemedan’a hareket etti. Ancak İbrahim Yınal’ın çevredeki Türkmenlerden destek alarak kuvvetlenmesi üzerine yapılan savaşta Tuğrul Bey’in askerleri yenildi. Tuğrul Bey, Hemedan Kalesi’ne sığınmak zorunda kaldı ve burada kuşatma altında kaldı.
Tuğrul Bey, Bağdat’ta bulunan Altuncan Hatun ile Vezir Amîdülmülk Kündürî’ye haber göndererek kendisine yardımcı kuvvet gönderilmesini istedi.
Bu sırada Tuğrul Bey’in kurtulamayacağını düşünen Vezir Kündürî, Altuncan Hatun’un oğlu Enûşirvan’ı Selçuklu tahtına çıkarmak için harekete geçti. Abbasi Halifesi’ne de bu düşüncesini bildirdi. Ancak Altuncan Hatun, devlet düzenini ve Selçuklu hanedanının devamlılığını tehlikeye düşürecek bu girişime şiddetle karşı çıktı. Kendi öz oğlunun tahta çıkarılmasına izin vermedi; Kündürî ile Enûşirvan’ın yakalanarak cezalandırılmasını istedi.
Altuncan Hatun’un bu kararlılığı üzerine Kündürî ve Enûşirvan, Bağdat’ın batı tarafına kaçarak Dicle Köprüsü’nü tahrip ettiler.
Altuncan Hatun, bütün engellemelere rağmen Bağdat’taki Oğuzları etrafında topladı. Kılıcını kuşanarak oluşturduğu ordunun başında Hemedan’a doğru hareket etti. Diğer taraftan Çağrı Bey’in oğulları Alparslan, Kavurd ve Yâkutî de kuvvetleriyle Tuğrul Bey’in yardımına geldiler.
Altuncan Hatun, emrindeki Oğuzlarla birlikte İbrahim Yınal’ın yenilgiye uğratılmasında ve Tuğrul Bey’in kuşatmadan kurtarılmasında önemli rol oynadı. Böylece Selçuklu Devleti’nin iktidarının el değiştirmesi, parçalanması ve büyük bir karışıklığa sürüklenmesi önlendi.
Altuncan Hatun, devletin menfaatini kendi ailesinin ve öz oğlunun geleceğinden üstün tutacak kadar akıllı, kararlı ve cesur bir Türk kadınıydı. Oğlu Enûşirvan’ın elleri bağlı olarak Tuğrul Bey’in huzuruna çıkarılmasını ve devlet düzenine karşı girişimi nedeniyle yargılanmasını istedi.
Bu davranışı sebebiyle Selçuklu tarihçisi Mehmet Altay Köymen, Altuncan Hatun’u “Devlet Kurtaran Türk Kadını” olarak nitelendirmiştir.
Bu değerli ve fedakâr Türk anası, yakalandığı hastalıktan kurtulamayarak Aralık 1060’ta Zencan’da vefat etti. Vefatından önce Tuğrul Bey’e, dünya ve ahiret şerefine erişmesi için Abbasi Halifesi’nin kızıyla evlenme yolunda çaba göstermesini vasiyet etti. Mal ve eşyalarının da bu evlilik gerçekleştiğinde Halife’nin kızına verilmesini istedi.
Altuncan Hatun’un naaşı, Tuğrul Bey tarafından Büyük Selçuklu Devleti’nin başkenti Rey’e götürülerek defnedildi.
Altuncan Hatun’u rahmet, minnet ve saygıyla anıyoruz.
Bilinçli Türk kadını var oldukça Türklük yaşayacaktır…
Bazı yayınlarda Malazgirt Zaferi’ni kazanan Sultan Alparslan, Altuncan Hatun’un oğlu olarak gösterilmektedir. Bu bilgi yanlıştır. Sultan Tuğrul Bey’in çocuğu olmamıştır. Sultan Alparslan, Tuğrul Bey’in kardeşi Çağrı Bey’in oğludur.
YILMAZ KARAHAN
Editör Notu:
Yılmaz Karahan’ın bu çalışması, Büyük Selçuklu Devleti’nin karşılaştığı önemli bir siyasi kriz sırasında Altun Can Hatun’un gösterdiği cesareti, devlet anlayışını ve fedakârlığı anlatmaktadır. Altun Can Hatun’un devletin devamlılığını kişisel ve ailevi çıkarların üzerinde tutan tavrı, Türk devlet geleneğinde kadının yalnızca aile içinde değil, siyasi ve askerî hayatta da üstlendiği belirleyici rolü göstermektedir. Makale, tarihimizin yeterince tanınmayan güçlü kadın şahsiyetlerinden birini hatırlatması bakımından değerli bir biyografik çalışmadır.
Bu makalenin yeniden hazırlanması ve düzenlenmesi sürecinde yardımcı araç olarak ChatGPT’den yararlanılmıştır.
KAYNAKÇA
- Kitapçı, Zekeriya, Abbasi Hilafetinde Selçuklu Hatunları ve Türk Sultanları, Selçuk Basımevi, Konya, 1994.
- Köymen, Mehmet Altay, Tuğrul Bey ve Zamanı, Millî Eğitim Basımevi, İstanbul, 1976.
Yorumlar
“52) DEVLET KURTARAN TÜRK KADINI: ALTUN CAN HATUN” yazisina 11 Yorum yapilmis
Yorum yap
Tarihte böyle şanlı Türk kadınlarının var olduğunu bilmek gurur ve ümit vericidir. Türk kadını tarihini özellikle bilmeli ve ataları gibi bilgili ve cesur olmalıdır.
Ulu Önder Atatürk mirasını boşuna Türk Dili ve Tarih Kurumuna bağışlamamış, bilinçli bir toplum oluşturmaya çalışmış. Tarihini bilmeyen bir millet yok olmaya mahkumdur çok doğru bir sözdür. Türk Milleti bugün tarihine iyi hakim olamamanın cezasını çekmektedir. Eğer tarihini, özünü iyi araştırıp bilseydi inanın bugün bu acılar yaşanmazdı.
COOOK TESEKKÜR EDERİZ SN.KHAN.BİR CIRPIDA OKUDUM İCİM DOYDU ADETA!
**NE HATUNMUS AMA!BRAVO!GURURLANDIM COK..HEMDE COOK.
-ÖNCE TOPRAK+BAYRAK VE SAYGI DUYULAN VE O HALKA HÜRMETLİ KENDİNDEN ÖNCE ONLARI DÜSÜNEN***HAKAN VE SONRA TAHT- DÜSÜNÜLMELİ*BÜYÜK DERS VERMİS:)KİMLEREMİ?HER DEVİRDE OLDUGU GİBİ:( İSGÜZAR,EL ETEK ÖPENLERE.CESARET VE AKLI-SELİM OLMA HALİ YABANCILARDA OLAMDIGINDAN GÜNÜMÜZDEDE BUNU SÜREKLİ SEYTANİ;( SİRRETLİK/EDEPSİZLİK POLİTİKALAROYLA BİZLERİ ALT ETMEYE CALISIYORLAR!=AHH!ESKİ HAKANLAR OLUCAKTIKİ…AH!
TUGRUL BEY BU MÜTHİS ALTUNCAN HATUNUN ÖLÜMÜNDEN SONRA HALİFENİN KIZI İLE EVLENMİS ÖYLEMİ SN.KHAN*
İNANIYORUM Kİ;
ÜLKEMİZİ SIKINTILARDAN KURTARACAK İRADE, BİLİNÇLİ TÜRK KADINI’NIN GÜÇ BİRLİĞİNDE TECELLİ BULACAKTIR. TÜRK KADININI ÖTELEYEN ZİHNİYETLER, TÜRKLÜĞÜ YOK ETMEK İSTEYENLERDİR. İSLAMİYETİ ÇARŞAFA SOKANLAR CEHALETE HİZMET ETMEKTEDİRLER. TÜRK KADINI SİYASETTE VARLIĞINI HİSSETTİRMEDİĞİ MÜDDETÇE, BAYRAK DÜŞTÜĞÜ YERDEN KALKMAYACAKTIR.
Evet; durağı uçmak olsun; çok saygın bir kadın idi.
gerçekten harika…gerçekten gurur verici..
Tarihin bu büyük Türk ANNESİNİ bizlere hatırlattığınız için çok teşekkürler gurur duyarak okudum bilen var ise daha cok bilgiyi nereden bulabilirim .
Teşekkürler.
gerçekten gurur verici saçma sapan diziler çıkartacaklarına bunun dizisi yada sinema filmi çıksa hiç kaçımazdım heralde çünkü tarihimizi bilmek bizlerin hakı inş biran önce çıkması dileğiyle 🙂
Gunumuzun Turk kadini maalesef bu sanli zat’in zit karekterini temsil etmekte. Cunku o putperestligi benimsemia kendinde kesfe deger hic bir eser birakmamak uzere zindik atasi rizasi kapsaminda soyunmustur Muslumannrurk Saliha kadini tenzih ederiz. Sozumuz kripto ve kendini turk sanan putperest soysuzlara…
Çok teşekkürler… Biz Türk kadınlarına özümüzün ne kadar asil olduğunu hatırlattığınız için… hem de bu sıralar çok ihtiyacımız varken… teşekkürler…
Vayyy bee, ne yürekli kadınmış Allah gani gani razı olsun ismi gibi kendi de şerefli bir türk kadını…