132) “ADAM” KİMDİR?
Yayin Tarihi 24 Eylül, 2009
Kategori KÜLTÜREL
“ADAM” KİMDİR?
“Adam adamdır, olmasa da pulu;
Eşek eşektir, olmasa da çulu.”
(Halk deyişi)
“Adam” kelimesi Türkçeye Arapça “âdem” sözünden geçmiştir. İslam inancına göre Hz. Âdem, ilk insan ve ilk peygamberdir. Kelimenin Hz. Âdem’in adıyla olan bağı, kültürümüzde ona ayrıca bir ciddiyet ve manevi ağırlık kazandırmış gibidir.
“Adam” kelimesini günlük hayatımızda kimi zaman erkek kişi anlamında, kimi zaman da bir insanın karakterini ve güvenilirliğini tanımlamak için kullanırız. Bu yazıda “adam” sözü biyolojik cinsiyeti değil; dürüst, güvenilir, şahsiyetli ve erdemli insanı ifade etmektedir. Çünkü burada anlatılan değerler yalnızca erkeklere değil, bütün insanlara aittir.
Bu sözü ilk defa çocukluğumda duydum. Komşumuzun oğlu, ilkokul birinci sınıfı üçüncü kez tekrar edince babası onu dövmüş ve öfkeyle:
“Sen adam olmayacaksın!” diye bağırmıştı.
O gün çocuk aklımla adam olmak için sınıfı geçmek, okulu bitirmek ve bir meslek edinmek gerektiğini düşünmüştüm.
Yıllar sonra anladım ki bir çocuğu başarısızlığı nedeniyle dövmek de ona “Sen adam olmayacaksın!” diye bağırmak da adamlık anlayışıyla bağdaşmıyordu.
Peki; eğitim görmek, bir meslek sahibi olmak, para kazanmak, mal ve mülk edinmek, makam ve mevkilere yükselmek ya da şöhrete kavuşmak insanı gerçekten “adam” yapar mı?
Elbette bu kazanımlara sahip olanlar arasında “adam gibi adam” diyebileceğimiz çok değerli insanlar vardır. Ancak adamlığın ölçüsü diploma, servet, makam veya şöhret değildir. Bunlar insanın hayatta elde ettiği imkânlar ve unvanlardır. Adamlık ise insanın karakterinde, davranışlarında ve vicdanında karşılık bulan ahlaki bir değerdir.
Adam; sözü özünün aynası olan, sözünün eri kişidir.
Adam; insanları aldatmayan, yalan söylemeyen ve yalakalık yapmayandır.
Adam; dünyalık çıkarları uğruna dostunu, milletini ve değerlerini satmayandır.
Adam; kendisine verilen emaneti koruyan ve zamanı geldiğinde ehline teslim edendir.
Adam; görevini mazeret üretmeden, dürüst ve verimli biçimde yerine getirendir.
Adam; millî ve manevi değerleri kişisel çıkarlarına alet etmeyen; doğruyu söyleyen ve doğru bildiği yolda dik durandır.
Adam; insanların yaşama hakkına, onuruna ve emeğine saygı gösterendir.
Adam; güçsüzün karşısında güçlü, güçlünün karşısında dalkavuk olmayandır.
Adam; sahip olduğu makamın gücünü kendi gücü sanmayandır.
Adam; haksızlık karşısında susmayan, fakat adalet adına kendisi de haksızlık yapmayandır.
Adam; hatasını kabul edebilen, gerektiğinde özür dileyebilen ve yanlışından dönebilen kişidir.
Adam; yalnızca hak ve hakikat karşısında boyun eğendir.
Adamlığın vasıflarını elbette daha da çoğaltabiliriz. Atalarımız da insanın değerini ve şahsiyetini birçok sözle anlatmıştır:
“Adam adama gerek olur.”
“Adam adama yük değil, can gövdeye mülk değil.”
“Adam adamdan korkmaz, utanır.”
“Adamın iyisi iş başında belli olur.”
“Adam olana bir söz yeter.”
Bu sözlerin ortak noktası açıktır: İnsanın gerçek değeri, sahip olduklarıyla değil; diğer insanlarla ilişkisi, yaptığı işler ve sergilediği karakterle anlaşılır.
Bir insanın kim olduğunu anlamak için söylediklerinden önce yaptıklarına bakmak gerekir. Çünkü söz söylemek kolaydır; verilen sözün arkasında durmak ise şahsiyet ister. Makam ve servet insanı büyütmez; yalnızca onun gerçek karakterini daha görünür hâle getirir.
İnsanları bir süre unvanlarla, makamlarla, servetle ve güzel sözlerle yanıltmak mümkündür. Fakat zaman, kişinin sözünü davranışıyla ölçer ve gerçek şahsiyetini mutlaka ortaya çıkarır.
Türk halkı sabırlıdır. Türk halkı çok iyi gözlem yapar ve zamanı geldiğinde “adam sandığı” bazı kişilerin “adamakıllı” kulağını çekerek:
“Sen adam değilmişsin!” der…
Adamlık, insanın kendi kendisine verdiği bir unvan değildir.
Adamlık; güvenle, dürüstlükle, vefayla, adaletle ve hayat boyunca sergilenen davranışlarla kazanılan bir değerdir.
Adam gibi adamlara selam olsun!
YILMAZ KARAHAN
Editör Notu:
24 Eylül 2009 tarihli bu makalede “adamlık”; makam, servet, meslek veya şöhretle değil, insanın sözüne bağlılığı, emanete sahip çıkması ve çıkar karşısındaki ahlaki duruşuyla ölçülmektedir. Yazıda kullanılan “adam” sözcüğü yalnızca erkekliği değil, halk dilinde yerleşmiş biçimiyle güvenilir ve erdemli insanı temsil etmektedir. Makalenin temel sorusu bugün de geçerliliğini korumaktadır: İnsanın toplumdaki yerini sahip oldukları mı, yoksa karakteri ve davranışları mı belirler?
Bu makalenin hazırlanması ve düzenlenmesi sürecinde yardımcı araç olarak ChatGPT’den yararlanılmıştır.
.
Yorumlar
“132) “ADAM” KİMDİR?” yazisina 5 Yorum yapilmis
Yorum yap
Ağzınıza,yüreğinize sağlık…Nefis yazmışsınız..Yurdumuzda “adam gibi adamların”çoğalması dileğimle,teşekkürler güzel iletileriniz için…
Adam olanlara selam olsun….
Harikasınız azizim:)))
Sayın hocam,
süper bir yazı.Teşekkür ederim.
Emeklerinize sağlıkk. İlminize teşekkürlerr üstadımm. Adam olan gönüllere saygı ilee Ağrı’dann 🙂
ilkeleri olmalı insanın… insan olmak için.” *
adam gibi adam olmak
çevrende herkes şaşırsa bunu da senden bilse
sen aklı başında kalabilirsen eğer
herkes senden kuşku duyarken hem kuşkuya yer bırakır
hem kendine güvenebilirsen eğer
bekleyebilirsen usanmadan
yalanla karşılık vermezsen yalana
kendini evliya sanmadan
kin tutmayabilirsen kin tutana
düşlere kapılmadan düş kurabilir
yolunu saptırmadan düşünebilirsen eğer
ne kazandım diye sevinir
ne yıkıldım diye yerinir
ikisini de önem vermeyebilirsen eğer
söylediğin doğruyu ve gerçeği büken düzenbaz
kandırabilir diye safları dert edinmezsen
ömür verdiğin işler bozulsa da yılmaz ve
yeniden koyulabilirsen işe
döküp ortaya varını yoğunu
bir yazı turada yitirsen bile
yitirdiklerini dolamaksızın diline
baştan tutabilirsen yolunu
yüreğine, sinirine dayan diyecek
direncinden başka şeyin kalmasa da
herkesin bırakıp gittiği noktaya
sen dayanabilirsen tek başına
herkesle düşüp kalkıp yine de erdemli kalabilirsen
unutmayabilirsen halkı krallarla gezsen de
dost da düşmanda incitemezse seni
ne küçümser nede büyültürsen çevreni
her saatin her dakikasına
emeğini katarsan alın terine
hakçasına bölüşürsen vicdanındaki adaleti
her şeyiyle dünya önüne serilir
korktuğun yerde el öpmez
hükümran olduğun yerde ezmezsen
oğlum adam oldun demektir
üstelik adam gibi bir adam
adam gibi adam olmak/ alintı
saygılar hocam