1482) İstanbul’da Yağış Felaketi
Yayin Tarihi 15 Ekim, 2026
Kategori BASIN-YAYIN
İstanbul’da ne oldu: Felaketin üç nedeni
(Fotoğraf Gazete Oksijen)
Meteoroloji Mühendisi Dr. Güven Özdemir, İstanbul’daki sel felaketinde El Nino’nun payı olup olmadığını, iklim değişikliği ve betonlaşmanın etkisini Odatv’ye değerlendirdi. Peki, alınan önlemler yeterli mi, aşırı yağışları önceden tahmin etmek neden zor?
İstanbul’da dün başlayan ve bugün de etkisini sürdüren şiddetli sağanak yağış, şehirde tarihî bir sel felaketine yol açtı. Özellikle Beykoz ve çevresinde metrekareye 240 ila 272 kilogram arasında yağış düştü, bu da 1942 yılından bu yana ölçülen en yüksek oran olarak kaydedildi.
Ayazağa ve Fatih’te meydana gelen sel sularına kapılma vakaları sonucunda üç kişi hayatını kaybetti; okullar ve bazı kamu çalışanları için idari izin verildi.
EL NİNO ETKİSİ Mİ
“El nino” olarak anılan hava olayı bu senenin en çok konuşulan konularından biri oldu.
KISACA EL NİNO NEDİR
El Nino, Pasifik Okyanusu’nun orta ve doğu kısımlarındaki deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalden daha fazla ısınmasıyla ortaya çıkan doğal bir iklim olayı. Dünya genelinde sıcaklık ortalamalarını yükseliyor ve daha sık, daha şiddetli sıcak hava dalgalarını tetikliyor; bazı bölgelerde yıkıcı sellere sebep oluyor.
‘EL NİNO DOĞRUDAN ETKİLİ OLMAZ’
Odatv’ye konuşan İstanbul Aydın üniversitesi Öğretim Üyesi Meteoroloji mühendisi Dr. Öğr. üyesi Güven Özdemir, bu sene yaşanan Süper El Nino’nun son yağışlarda ne kadar payı olduğuna dair şu değerlendirmede bulundu:
“Avrupa’da ve Türkiye’de Süper El Nino doğrudan etkili olamaz. El Nino, Ekvatoral Pasifik’te deniz yüzeyi sıcaklıklarının yükselmesiyle gelişen ve dünya genelindeki atmosfer dolaşımını etkileyebilen büyük ölçekli bir iklim olayıdır. Türkiye üzerindeki etkisi ise dolaylıdır; atmosferik dolaşımın diğer bileşenleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
İstanbul’daki bu tür ekstrem yağışları açıklarken öncelikle atmosferdeki alçak basınç merkezinin konumuna ve hareketine, cephe sistemlerine, nem taşınımına ve atmosferin dikey hareketlerine bakmak gerekir. Nemli havanın güçlü biçimde yükselmesi ve yağış hücrelerinin aynı bölgede art arda oluşması, çok kısa sürede olağanüstü miktarda yağış bırakabilir.
‘BENZER BÜYÜKLÜKTE ÖLÇÜMLER GERÇEKLEŞTİ’
Bu olayda El Nino’nun veya küresel ısınmanın ne kadar katkı sağladığını belirlemek için bilimsel çalışmalara hız verilmesi gerekiyor.
İstanbul’da metrekareye 238 kilogram, hatta bazı noktalarda daha fazla yağış düşmesi mümkündür ve benzer büyüklükte ölçümler gerçekleşmiştir. Ancak bu yağışın tamamını Süper El Nino’ya bağlayamayız. Olayın temel meteorolojik mekanizması, kısa sürede çok yoğun yağış üreten atmosferik sistemlerin oluşmasıdır; El Nino ise daha geniş ölçekli iklim arka planının olası bileşenlerinden biridir”
BETONLAŞMANIN KAÇINILMAZ SONUCU
Özdemir, iklim değişikliği ile İstanbul’un “betonlaşmasının” sağanak yağışların sonuçlarına olan etkisini de değerlendirdi.
Özdemir, İstanbul’daki su baskınlarının etkisini artıran en önemli yerel faktörlerden birinin betonlaşma olduğunu belirtti. Geçmişte yağmur suyunun toprağa sızabildiği birçok alanın bugün yollar, otoparklar, binalar ve beton yüzeylerle kaplandığını ifade eden Özdemir, bu durumun suyun toprakla buluşmasını engellediğini ve yüzey akışını hızlandırdığını kaydetti.
Yağmur suyunun kısa sürede kanalizasyon ve drenaj sistemlerine ulaştığını vurgulayan Özdemir, bu sistemlerin kapasitesinin aşılmasıyla sel riskinin arttığına dikkat çekti. Özellikle dere yataklarının daraltıldığı veya yapılaşma baskısı altında kaldığı bölgeler ile alt geçitler, düşük kotlu caddeler ve bodrum katların su baskınlarına karşı daha savunmasız olduğunu belirtti.
TAHLİYE HIZI BİR O KADAR ÖNEMLİ
Özdemir, su baskınlarının boyutunu belirleyen unsurun yalnızca yağışın şiddeti olmadığını, kentin biriken suyu ne kadar hızlı tahliye edebildiğinin de önem taşıdığını ifade etti. Aynı miktardaki yağışın doğal alanların daha fazla olduğu bölgelerde daha az zarara yol açabileceğini, yoğun yapılaşmanın bulunduğu kentlerde ise ciddi bir afete dönüşebileceğini kaydetti.
İstanbul’da su baskınlarının etkisini azaltmak için yağmur suyu altyapısının güçlendirilmesi, dere yataklarının korunması, geçirgen yüzeylerin ve yeşil alanların artırılması gerektiğini belirten Özdemir, yağmur bahçeleri ile geçici su tutma alanlarının yaygınlaştırılmasının da önem taşıdığını vurguladı.
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BU İŞİN NERESİNDE
Özdemir, atmosferin ısınmasıyla birlikte havanın taşıyabileceği nem miktarının arttığını, bunun da uygun meteorolojik koşullarda kısa sürede çok yoğun yağışlara yol açabileceğini belirtti. Ancak her aşırı yağış olayının doğrudan iklim değişikliğine bağlanamayacağını vurgulayan Özdemir, her olayın kendi koşulları içinde ayrıca değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti.
Özdemir, konuya dair tespitlerini şu ifadelerle toparladı:
“İklim değişikliği aşırı yağışların oluşma riskini artırabilir; betonlaşma ve yetersiz drenaj ise bu yağışların kentte afete dönüşmesini kolaylaştırır. İstanbul’un gelecekteki sel riskini azaltmak için hem iklim koşullarına uyum sağlamamız hem de şehir planlamasını yağmur suyunu yönetecek şekilde yeniden ele almamız gerekiyor.”
FELAKETİN ÜÇ NEDENİ
Son sağanakta, Akdeniz üzerinden gelen sistemin Karadeniz nemiyle birleşerek Marmara’yı vurduğu; bu iki farklı hava kütlesinin İstanbul üzerinde çakışması, beklenen yağış miktarının tahmin edilmesini zorlaştırdığı belirtildi.
Özdemir, şu üç temel unsurun tahminleri zorlaştırdığını anlattı:
1) Nem miktarının değişmesi: Farklı kaynaklardan gelen nemli hava akımları, yağış potansiyelini artırabilir. Ancak ne kadar nemin yoğunlaşıp yağışa dönüşeceği, atmosferin sıcaklık ve kararlılık koşullarına bağlıdır.
2) Yağış hücrelerinin yer değiştirmesi: Gök gürültülü sağanaklar bazen kısa sürede gelişir ve belirli ilçelerde art arda geçebilir. Bir ilçeye çok yüksek miktarda yağış düşerken birkaç kilometre uzaklıktaki başka bir ilçede yağış daha sınırlı kalabilir. Bu durum, özellikle yerel yağış miktarının tahmininde belirsizlik yaratır.
3) Rüzgâr ve cephelerin hareketi: Rüzgâr yönündeki küçük değişiklikler, nemli havanın hangi bölgeye taşınacağını ve havanın nerede yükselerek yoğunlaşacağını değiştirebilir. Bu da en kuvvetli yağışın görüleceği alanı ve saat aralığını etkiler.
BELİRSİZLİĞİ AZALTMAK İÇİN NE YAPILIYOR
Özdemir, meteorologların tahminlerdeki belirsizliği azaltmak için sayısal hava tahmin modellerinin yanı sıra radar görüntülerini, uydu verilerini ve yer istasyonlarından elde edilen ölçümleri birlikte değerlendirdiğini belirtti. Yağıştan birkaç gün önce genel risk bölgelerinin öngörülebildiğini ifade eden Özdemir, yağışın hangi ilçede, hangi saatte ve ne yoğunlukta etkili olacağını kesin olarak belirlemenin daha zor olabileceğini kaydetti.
Akdeniz ve Karadeniz kaynaklı hava akımlarının etkileşiminin, uygun atmosferik koşullarda Marmara’da çok kuvvetli sağanakları besleyebileceğini belirten Özdemir, “Ancak aşırı yağışın asıl belirleyicisi yalnızca nemin kaynağı değil; nem taşınımı, atmosferik kararsızlık, yükselici hareketler ve yağış hücrelerinin aynı bölgede ne kadar süre kaldığıdır. Bu nedenle genel tahmin doğru olsa bile, ilçeler bazındaki yağış miktarlarında önemli farklılıklar görülebilir” ifadelerine yer verdi.
DÖRT UYARI
İstanbul’da meteorolojik erken uyarı sistemlerinin önemli ölçüde geliştiğini belirten Özdemir, “Burada kritik olan, yalnızca tehlikeyi önceden tespit etmek değil, bu uyarıları zamanında ve doğru önlemlere dönüştürebilmektir” ifadelerini kullandı.
Özdemir, şu aşamaların önemine dikkat çekti:
“Birincisi, tahmin ve uyarı kapasitesi: Uydu, radar ve sayısal hava tahmin modelleri sayesinde kuvvetli yağış riski önceden belirlenebiliyor. Ancak yağışın hangi ilçede, hangi mahallede ve hangi saatte aşırı seviyeye ulaşacağını kesin olarak tahmin etmek hâlâ zor. Bu nedenle uyarıların sürekli güncellenmesi gerekiyor.
İkincisi, riskli bölgelerin önceden belirlenmesi: Dere yatakları, alt geçitler, düşük kotlu yerleşimler, bodrum katlar ve geçmişte su baskını yaşanan alanlar için mahalle ölçeğinde risk haritaları hazırlanmalı. Uyarıların yalnızca genel ifadelerle değil, doğrudan bu riskli alanlara yönelik olması büyük önem taşıyor.
Üçüncüsü, tahliye ve kurumlar arası koordinasyon: Her kuvvetli yağışta İstanbul’un geniş çaplı tahliye edilmesi ne gerekli ne de uygulanabilir bir yaklaşımdır. Ancak belirli bir bölgede ani sel veya dere taşkını riski kritik seviyeye ulaşıyorsa, önceden belirlenmiş tahliye güzergâhları ve güvenli toplanma alanları devreye sokulabilmelidir. Bunun için valilik, belediyeler, AFAD, itfaiye ve sağlık birimleri arasında hızlı koordinasyon gerekir. Bunun da İstanbul da çok iyi uygulandığını söyleyebiliriz.
Dördüncüsü, vatandaşlara ulaşan uyarılar: Uyarıların televizyon ve internetin yanı sıra cep telefonu bildirimleriyle, açık ve anlaşılır bir dille, mümkün olduğunca mahalle bazında iletilmesi gerekiyor. Vatandaşın yalnızca ‘kuvvetli yağış bekleniyor’ mesajını değil, hangi saatlerde nereden uzak durması ve ne yapması gerektiğini de bilmesi önemli.”
‘ASIL MESELE…’
Asıl meselenin, bu altyapının yerel risk haritaları, etkili iletişim, yeterli drenaj ve önceden planlanmış müdahale süreçleriyle ne ölçüde bütünleştirildiği olduğunu belirten Özdemir, “Sistemlerin yeterliliğini değerlendirmek için uyarıların ne kadar önceden verildiği, kaç kişiye ulaştığı ve sahada ne kadar hızlı önlem alındığına ilişkin ölçülebilir verilere ihtiyaç vardır” ifadelerine yer verdi.
Özdemir, değerlendirmesini şu ifadelerle noktaladı:
“Sonuç olarak, İstanbul’da hedefimiz yalnızca yağışı tahmin etmek değil, yağış afete dönüşmeden önce can ve mal kaybını önlemek olmalıdır. Çünkü erken uyarının gerçek başarısı, kaç kişinin uyarı aldığıyla değil, kaç kişinin güvenliğinin sağlandığıyla ölçülür.”
Ulaş Fakir
https://www.odatv.com/ozel/istanbulda-ne-oldu-saganak-felaketinin-uc-nedeni-120166809
Fotoğraflar Hürriyet Gazetesi
https://www.hurriyet.com.tr/gundem/84-yilin-en-kuvvetli-yagisi-saganak-hucreleri-pes-pese-geliyor-ne-zaman-son-bulacak-uzman-isim-tarih-vererek-uyardi-43342381
Yorumlar
Yorum yap