• Ana Sayfa
• İletisim
• RSS

402) BARBAROS HAYRETTİN PAŞA’NIN SANCAĞI

Yayin Tarihi 1 Haziran, 2009 
Kategori TÜRK DÜNYASI

BARBAROS HAYRETTİN PAŞA’NIN SANCAĞI

————————————————————————————-

İstanbul Deniz Müzesi koleksiyonunda bulunan ve Barbaros Hayreddin Paşa’ya atfedilen sancak, Osmanlı denizcilik tarihinin dikkat çekici eserlerinden biridir. Üzerindeki ayet, Zülfikar, dört halifenin adları, Pençe-i Âl-i Abâ ve Mühr-i Süleyman, sancağın Türk-İslam kültürü içerisinde şekillenen zengin bir sembol dünyasına sahip olduğunu göstermektedir.

Bununla birlikte sancaktaki şekiller hakkında zaman zaman tarihî bağlamdan uzak yorumlar yapılmaktadır. Altı köşeli yıldızın Yahudiliği veya Siyonizmi, Zülfikar’ın kabzasının Hristiyan haçını, kılıcın iki ucunun ise mason pergeli ve gönyesini temsil ettiği ileri sürülmekte; böylece sancakta üç semavi dinin bir araya getirildiği iddia edilmektedir.

Bu yorumları değerlendirebilmek için sancaktaki işaretleri kendi dönemlerinin kültür ve inanç dünyası içinde incelemek gerekir.

Mühr-i Süleyman

Sancağın alt bölümünde, iç içe geçmiş iki üçgenden meydana gelen altı köşeli bir yıldız bulunmaktadır. Günümüzde bu şekil çoğunlukla “Davut Yıldızı” adıyla ve Yahudilikle ilişkilendirilse de sembolün tarihi çok daha eskidir ve tek bir dine veya millete ait değildir.

Altı köşeli yıldız; Ortadoğu’da Tunç Çağı’ndan itibaren farklı medeniyetlerin eserlerinde görülmüştür. Türk kültür tarihinde de eski Türklerin on iki hayvanlı takviminde bir sembol olarak yer almış; Türklerin İslamiyet’i kabul etmelerinden sonra ise daha çok Mühr-i Süleyman adıyla benimsenmiştir.

Türk-İslam sanatında Mühr-i Süleyman; mimari yapılarda, mezar taşlarında, paralarda, sancaklarda, yazma eserlerde, çinilerde, şifa taslarında ve tılsımlı gömleklerde kullanılmıştır. Motife bulunduğu yere göre hükümranlık, güç, koruyuculuk, bereket ve ilahi yardım gibi farklı anlamlar yüklenmiştir.

Gönderdiğimiz belgesel örneklerde de altı köşeli yıldızın Osmanlı tılsımlı gömleklerinde, sikkelerde ve dinî içerikli yazma eserlerde kullanıldığı görülmektedir. Bu örnekler, motifin Türk-İslam kültüründeki geniş kullanım alanını açıkça ortaya koymaktadır.

Altı köşeli yıldız bazı yayınlarda “Çolpan Yıldızı” olarak da adlandırılmaktadır. Ancak kavramları birbirine karıştırmamak gerekir: Çolpan veya Çoban Yıldızı genellikle Venüs’ün; Demirkazık veya Temür Kazık ise Kutup Yıldızı’nın Türk kültüründeki adıdır. Bu nedenle Çolpan, Demirkazık ve Mühr-i Süleyman’ın aynı gök cismi veya aynı sembol olduğu kesin bir tarihî bilgi gibi sunulmamalıdır.

Hz. Süleyman’ın rüzgâra hükmetmesiyle ilgili dinî anlatılar düşünüldüğünde, Mühr-i Süleyman’ın bir denizci sancağında yer alması ayrıca anlamlıdır. Denizciliğin büyük ölçüde rüzgâr gücüne bağlı olduğu o dönemde bu motif, ilahi yardım ve uygun rüzgâr dileğinin sembolü olarak yorumlanabilir. Bununla birlikte Barbaros Hayreddin Paşa’nın motifi özellikle bu amaçla koydurduğunu gösteren doğrudan bir belge bulunmadığından, bu açıklama kesin bilgi değil, tarihî ve kültürel bağlama dayanan bir yorum olarak değerlendirilmelidir.

Sancağın Üzerindeki Ayet

Sancağın üst kısmındaki yazı, daha önce bazı yayınlarda belirtildiği gibi Fetih suresinin ilk dört ayeti değildir. Burada Saff suresinin 13. ayeti yer almaktadır:

“Nasrun minallâhi ve fethun karîb. Ve beşşiri’l-mü’minîn.”

Diyanet İşleri Başkanlığı mealinde ayetin anlamı şöyledir:

“Seveceğiniz başka bir kazanç daha var: Allah’tan bir yardım ve yakın bir fetih. Müminleri müjdele!”

Sancaktaki bu ayet, sefere çıkan denizciler için Allah’tan yardım ve zafer dileğini ifade etmektedir. Yazının sonunda “Yâ Muhammed” hitabının da bulunduğu kabul edilmektedir.

Zülfikar

Sancağın merkezindeki, iki ucu birbirinden ayrılan şekil bir pergel değil, Hz. Ali ile özdeşleşen Zülfikar tasviridir. Zülfikar, Türk ve İslam sanatında cesaretin, yiğitliğin, adaletin ve savaş gücünün sembollerinden biri olarak kullanılmıştır. Osmanlı savaş ve donanma sancaklarında da farklı biçimlerde Zülfikar tasvirlerine rastlanmaktadır.

Bazı kişilerin haça benzettiği bölüm ise kılıcın kabzası ve balçağıdır. Bir kılıç tasvirinin kendi yapısal unsurunu Hristiyanlık sembolü olarak yorumlamak, eserin tamamındaki Türk-İslam sembolizmini göz ardı etmek olur.

Dört Halifenin Adları

Zülfikar’ın çevresindeki hilal veya madalyon biçimli bölümlerde dört halifenin adları bulunmaktadır:

• Hz. Ebû Bekir
• Hz. Ömer
• Hz. Osman
• Hz. Ali

Bu isimlerin bir arada bulunması, sancağın İslam dünyasına ait inanç ve birlik anlayışını yansıtan unsurlarındandır.

Pençe-i Âl-i Abâ

Zülfikar’ın yanında bulunan beyaz el motifi, geleneksel olarak Pençe-i Âl-i Abâ şeklinde açıklanmaktadır. Elin beş parmağı; Hz. Muhammed, kızı Hz. Fâtıma, damadı Hz. Ali ve torunları Hz. Hasan ile Hz. Hüseyin’i temsil etmektedir.

Pençe-i Âl-i Abâ motifi, Osmanlı kültür çevresinde Hz. Muhammed’e ve Ehl-i Beyt’e duyulan sevginin sembollerinden biri olarak sancaklarda ve çeşitli eserlerde kullanılmıştır.

Sancağın Bütün Olarak Anlamı

Barbaros Hayreddin Paşa’ya atfedilen sancaktaki semboller birlikte değerlendirildiğinde karşımıza şu bütünlük çıkmaktadır:

• Saff suresinin 13. ayetiyle Allah’tan yardım ve yakın fetih dileği,
• Zülfikar ile cesaret, yiğitlik ve adalet,
• Dört halifenin adlarıyla İslam birliği,
• Pençe-i Âl-i Abâ ile Hz. Muhammed ve Ehl-i Beyt sevgisi,
• Mühr-i Süleyman ile hükümranlık, koruyuculuk ve ilahi yardım düşüncesi.

Bu nedenle sancaktaki altı köşeli yıldızı modern Siyonizmin; Zülfikar’ı masonluğun, kılıcın kabzasını ise Hristiyanlığın işareti olarak göstermek tarihî bağlamla uyuşmamaktadır. Altı köşeli yıldız farklı medeniyetlerde kullanılmış ortak bir sembol olmakla birlikte, bu sancaktaki yeri ve anlamı Türk-İslam sanatındaki Mühr-i Süleyman geleneği içerisinde değerlendirilmelidir.

Tarihî bir sembolü yalnızca bugünkü anlamıyla açıklamaya çalışmak, geçmişin düşünce dünyasını yanlış okumamıza neden olabilir. Sembollerin anlamı; kullanıldıkları döneme, esere, coğrafyaya ve çevresindeki diğer işaretlere bakılarak belirlenmelidir.

Türk tarihi bir ummandır…

Bu ummanda henüz araştırılmayı ve doğru anlaşılmayı bekleyen çok sayıda eser bulunmaktadır. Tarihimizi araştırırken yerli veya yabancı bütün kaynaklara eleştirel gözle yaklaşmalı; hükümlerimizi söylentilere değil, belgelere ve bilimsel araştırmalara dayandırmalıyız.

Türk tarihini doğru anlamak ve gelecek kuşaklara doğru aktarmak, millî bilincin en önemli sorumluluklarından biridir.

NE MUTLU TÜRK’ÜM DİYENE!

YILMAZ KARAHAN

Kaynaklar

1. İskender Pala, “Mühr-i Süleyman”, TDV İslâm Ansiklopedisi, İstanbul, 2020.
   TDV İslâm Ansiklopedisi – Mühr-i Süleyman
2. Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an-ı Kerim Meali, Saff suresi, 61/13.
   Diyanet İşleri Başkanlığı – Saff Suresi 13. Ayet
3. Hülya Tezcan, “Tılsımlı Gömlekler: Millî Saraylar Koleksiyonu Örneği”, Millî Saraylar.
   Tılsımlı Gömlekler
4. Ayşe Denknalbant Çobanoğlu ve diğerleri, “Mühr-i Süleyman Motifli Bir Kaide: Kilis İbrahim Efendi Camii”, Dünya İnsan Bilimleri Dergisi, 2023.
   Mühr-i Süleyman Motifli Bir Kaide
5. İdil Türeli, Türk Sanatında Altı Köşeli Yıldız: Mühr-i Süleyman, Kitabevi Yayınları, İstanbul, 2010.
6. İstanbul Deniz Müzesi koleksiyonunda bulunan, Barbaros Hayreddin Paşa’ya atfedilen sancak ve esere ilişkin müze tanıtımı.
   Deniz Müzesi’nde Barbaros Hayreddin Paşa’nın Sancağı

Editör Yorumu

1 Haziran 2009 tarihli bu makale, Barbaros Hayreddin Paşa’ya atfedilen sancaktaki ayet ve sembolleri Türk-İslam kültürünün tarihî birikimi içinde değerlendirmektedir. Günümüzde farklı anlamlar yüklenen işaretlerin, ortaya çıktıkları dönemin inanç ve sanat anlayışından koparılmadan incelenmesi gerektiğini vurgulayan metin; tarihî eserlerin söylentilerle değil, belge ve bilimsel araştırmalarla açıklanmasının önemine dikkat çekmektedir.

Bu makalenin hazırlanması ve düzenlenmesi sürecinde yardımcı araç olarak ChatGPT’den yararlanılmıştır.

 

Çolpan Yıldızlı Hilalli Bayraklar, Ön Türk boylarında da kullanılmış.

Padişah gömlekleri

Sikkeler

Hat sanatı

Yorumlar

• Sayfalar

  • Ana Sayfa
  • İletisim

• Kategoriler

  • AHMED YESEVÎ VE DİVAN-I HİKMET
  • ANADOLU BEYLİKLERİ VE ATABEYLİKLER
  • ATATÜRK
  • AZERBAYCAN SAYFASI
  • BASIN-YAYIN
  • BOZKURT
  • ÇANAKKALE
  • ERMENİ SORUNU
  • GILGAMIŞ DESTANI
  • İSLAMİYET
  • KAHRAMANLAR VE BİLGİNLER
  • KAŞGARLI MAHMUD VE DİVANÜ LÜGATİ'T TÜRK
  • KATEGORİLENMEMİŞ
  • KIRMIZI-SİYAH (RED-BLACK) BRİÇ SİSTEMİ
  • KRONOLOJİ
  • KÜLTÜREL
  • MARŞLAR
  • MİZAH
  • ÖYKÜ
  • SİYASİ
  • SLAYTLAR-RESİMLER
  • SOSYAL
  • TEŞKİLAT-I MAHSUSA
  • TÜRK ATASÖZLERİ
  • TÜRK DÜNYASI
  • TÜRK VE DÜNYA DESTANLARI
  • TÜRKÇE
• Arama:

• Son Yazılar

  • 427) Çocuklarda ve Gençlerde Madde Bağımlılığı
  • 514) Dünya Savaşa Hazırlanırken Türkiye’yi Bekleyen Riskler
  • 426) ADALET VE HUKUK NEDİR?
  • 1481) Google’ın İsrail’de Yapay Zeka Çipi Geliştirme Girişimi
  • 513) İSRAİL BASININA GÖRE: İSRAİL, TÜRKİYE İLE SAVAŞMAK MI İSTİYOR?
  • 1480) ABD 25 Yılda 4.5 milyon kişiyi öldürüp 38 milyon insanı sürgün etti
  • 512) ÜLKE, DEVLET, VATAN (YURT), MİLLET (ULUS)
  • 425) AHLAK
  • 511) (1921-1924) Anayasa Tartışmalarına Cevap
  • 300) Paylaşılan Yapay Zeka Görselleri
  • 510) Güçlü Devletin 10 Temel Unsuru
  • 509) Kuvayi Milliye değil, Milli Birlik
  • 448) Köy Enstitülerinin Kapatılması
  • 508) Federalizm Gelecek, PKK’ya Af Çıkacak (2014 yılı ICG Raporu)
  • 1076) Türk Tarihinde Taht Kavgaları ve Savaşları
  • 124) Sulu Çor Kağan (Emevilerin Türkistan’daki İlerleyişini Durduran Kağan)
  • 299) Paylaşılan Yapay Zeka Görselleri
  • 507) TBMM’de ‘çerçeve yasa’ oylaması: Kim ‘evet’, kim ‘hayır’ dedi?
  • 506) TÜRK MİLLETİ “HAYIR!” DİYOR
  • 505) Orkestra Enstrümanları

• Bağlantılar

  • Giriş Yap