320) AK PARTİ İKTİDARINDAN ÖNCEKİ 12 YIL
Yayin Tarihi 9 Ekim, 2012
Kategori SİYASİ
AK PARTİ İKTİDARINDAN ÖNCEKİ 12 YIL
Geleceği görebilmek için geçmişi anlamak gerekir.
1989 yılında Berlin Duvarı’nın yıkılmasıyla, NATO’ya karşı kurulmuş olan Varşova Paktı’nın çözülme süreci de hızlandı. Sovyetler Birliği’nin yönetimi veya etkisi altında bulunan ülkeler bağımsızlıklarını ilan etmeye başladı. Varşova Paktı 1991 yılında dağıldı; aynı yıl Sovyetler Birliği de tarih sahnesinden çekildi.
Böylece “Soğuk Savaş” dönemi sona ermiş ve NATO’nun karşısındaki büyük askerî blok ortadan kalkmıştı. Yeni dönemde NATO’nun varlığı ve görevleri yeniden değerlendirilmeye başlandı. NATO; bölgesel çatışmalar, kriz yönetimi ve uluslararası terör gibi yeni tehdit alanlarına yöneldi. Özellikle 11 Eylül 2001 saldırılarından sonra uluslararası terörle mücadele, NATO’nun öncelikli görevlerinden biri hâline geldi.
1952 yılında Sovyet tehdidine karşı NATO’ya üye olan Türkiye’nin, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra NATO nezdindeki geleneksel savunma görevi ve stratejik ağırlığı azalmıştı. Bu siyasi gelişmeler, Batı’yı Türkiye’nin jeopolitik önemini farklı yönlerden değerlendirmeye sevk etmişti.
İletişim ve bilişim alanındaki hızlı gelişmelerle birlikte küreselleşme düşüncesinin her alanda kendisini hissettirmesi; ekonomik, sosyal ve kültürel açılımlara neden oldu.
Batı, ihtiyaç duyduğu hammadde ve enerjiyi; kaynakları yeterince işlenmemiş Afrika, Orta Doğu, Kafkasya ve Orta Asya ülkelerinden temin etmek zorunda olduğunu biliyordu. Bununla birlikte üretilen malların pazarlanabilmesi için serbest piyasa ekonomisini uygulayan ülkelere ihtiyaç vardı. Millî kaynaklarını korumaya yönelik ekonomik politikalar uygulayan ülkelerin küresel pazardaki payları ise sınırlı kalıyordu.
Ülkeleri dışa bağımlı hâle getirmenin yollarından biri, küresel anlayışa uygun demokrasi uygulamalarını ve etnik temelli siyasi yapılanmaları desteklemekti.
Sonraki yıllarda “Büyük Orta Doğu Projesi” adıyla tartışılacak enerji ve pazar bölgelerinde neler yaşandığını gördük; görmeye de devam ediyoruz.
1990 yılından itibaren ülkemizi ilgilendiren siyasi, ekonomik ve sosyal gelişmelerden bazılarını, dönemin medya kaynaklarından hareketle hatırlayalım:
1990–1991: KÖRFEZ SAVAŞI VE YENİ GÜVENLİK ORTAMI
2 Ağustos 1990 tarihinde Saddam Hüseyin yönetimindeki Irak, Kuveyt’i işgal etti. Irak politikası konusunda hükûmet ile askerî yönetim arasında ortaya çıkan görüş ayrılıklarının ardından Genelkurmay Başkanı Orgeneral Necip Torumtay, 3 Aralık 1990 tarihinde görevinden istifa etti.
ABD öncülüğündeki çok uluslu güç, 17 Ocak 1991 tarihinde Irak’a karşı Körfez Harekâtı’nı başlattı. Savaşın sona ermesinden sonra Kuzey Irak’tan kaçan yüz binlerce insan Türkiye sınırına sığındı.
Kuzey Irak’ta güvenli bölge oluşturulması ve bölgenin denetlenmesi amacıyla ABD, İngiltere ve Fransa’nın katılımıyla oluşturulan ve kamuoyunda “Çekiç Güç” olarak bilinen askerî birlik, Türkiye’de konuşlandırıldı.
Kuzey Irak’ta meydana gelen otorite boşluğu, bölücü terör örgütü PKK’nın bölgede hareket alanı bulmasına, yeni kamplar oluşturmasına ve güç kazanmasına imkân sağladı.
13 Ekim 1991 tarihinde eski MİT Müsteşarı ve emekli Korgeneral Adnan Ersöz, İstanbul’daki evinde uğradığı silahlı saldırı sonucunda hayatını kaybetti.
Körfez Savaşı, Türkiye’nin ekonomik ve siyasi yapısını da olumsuz etkiledi.
1992: HOCALI VE MUAVENET FACİASI
25 Şubat’ı 26 Şubat 1992’ye bağlayan gece, Dağlık Karabağ bölgesindeki Hocalı’da Ermeni birlikleri tarafından katliam gerçekleştirildi. Azerbaycan’ın resmî açıklamalarına göre, aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu 613 savunmasız Azerbaycan Türkü hunharca öldürüldü. Binlerce insan yaralandı, esir alındı veya yerinden edildi; on binlerce Azerbaycan Türkü Karabağ’ı terk etmek zorunda kaldı.
Batılı ülkeler bu katliam karşısında sessiz kaldı; Birleşmiş Milletler ise işgali ve katliamları durduracak etkili bir müdahalede bulunmadı.
2 Ekim 1992 tarihinde Ege Denizi’nde gerçekleştirilen NATO tatbikatı sırasında, müttefikimiz ABD’ye ait USS Saratoga uçak gemisinden ateşlenen iki füze, Türk Deniz Kuvvetlerine ait TCG Muavenet gemisini vurdu. Geminin komutanı Deniz Kurmay Yarbay Kudret Güngör ile birlikte beş askerimiz şehit oldu; çok sayıda askerimiz yaralandı.
KARANLIK YIL: 1993
24 Ocak 1993: Gazeteci ve yazar Uğur Mumcu, Ankara’daki evinin önünde aracına yerleştirilen bombanın patlatılması sonucu öldürüldü.
5 Şubat 1993: Eski Maliye Bakanı Adnan Kahveci, eşi ve kızıyla birlikte Bolu-Gerede yakınlarında meydana gelen trafik kazasında hayatını kaybetti.
17 Şubat 1993: Jandarma Genel Komutanı Orgeneral Eşref Bitlis, Ankara’dan havalanan uçağının düşmesi sonucu yaşamını yitirdi. Uçağın düşme nedeni uzun yıllar kamuoyunda tartışıldı.
21 Mart 1993: Antalya’da, bağımsız Türk devletlerinin temsilcilerinin de katıldığı Türk Devlet ve Toplulukları Dostluk, Kardeşlik ve İş Birliği Kurultayı gerçekleştirildi.
17 Nisan 1993: Türkiye Cumhuriyeti’nin 8. Cumhurbaşkanı Turgut Özal vefat etti.
24 Mayıs 1993: Bingöl-Elâzığ kara yolunda yol kesen PKK mensupları, birliklerine gitmekte olan silahsız 33 askerimizi şehit etti.
Haziran 1993: Azerbaycan Cumhurbaşkanı Ebulfeyz Elçibey, ülkede yaşanan siyasi ve askerî gelişmelerin ardından Bakü’den ayrılarak doğum yeri olan Keleki’ye gitti. Haydar Aliyev önce Azerbaycan Yüksek Sovyeti Başkanlığına, ardından geçici olarak cumhurbaşkanlığı yetkilerine getirildi. Ekim ayında yapılan seçim sonucunda Azerbaycan Cumhurbaşkanı oldu.
2 Temmuz 1993: Sivas’ta Madımak Oteli’nin ateşe verilmesi sonucunda, otelde bulunan 33 aydın ve sanatçı ile iki otel çalışanı hayatını kaybetti. Olaylarda iki saldırganın da ölmesiyle toplam can kaybı 37 oldu.
5 Temmuz 1993: Erzincan’ın Kemaliye ilçesine bağlı Başbağlar köyüne PKK tarafından düzenlenen saldırıda 33 vatandaşımız katledildi; köydeki çok sayıda ev ateşe verildi.
4 Eylül 1993: DEP Milletvekili Mehmet Sincar, Batman’da uğradığı silahlı saldırı sonucu öldürüldü.
22 Ekim 1993: Diyarbakır Jandarma Bölge Komutanı Tuğgeneral Bahtiyar Aydın, Lice’de açılan ateş sonucu hayatını kaybetti.
4 Kasım 1993: JİTEM’in kurucuları arasında yer aldığı belirtilen emekli Binbaşı Ahmet Cem Ersever öldürüldü.
30 Aralık 1993: İsrail ile Vatikan arasında ilişkilerin kurulmasını öngören anlaşma imzalandı ve taraflar birbirlerini resmen tanıma kararı aldı.
1993 yılı boyunca PKK, köylere ve güvenlik noktalarına saldırdı; masum vatandaşları katletti ve çok sayıda askerimizi şehit etti.
1994: TERÖRLE MÜCADELE VE EKONOMİK KRİZ
1994 yılında PKK’ya karşı geniş kapsamlı askerî operasyonlar gerçekleştirildi. Kuzey Irak’taki PKK kampları bombalandı ve örgüt önemli kayıplar verdi.
Türkiye aynı yıl ağır bir ekonomik krizle karşı karşıya kaldı. Türk lirası büyük ölçüde değer kaybetti; enflasyon ve faizler yükseldi.
27 Mart 1994 tarihinde yapılan mahallî seçimlerde, Refah Partisinin adayı Recep Tayyip Erdoğan İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı seçildi. Seçimlerden sonra bazı yerlerde çöplerde ve farklı alanlarda oy pusulaları bulunduğuna ilişkin haberler kamuoyuna yansıdı.
1995–1996: GAZİ OLAYLARI, SEÇİM VE REFAHYOL
12 Mart 1995 tarihinde İstanbul’un Gazi Mahallesi’nde, Alevi vatandaşların bulunduğu kahvehanelere yönelik silahlı saldırı gerçekleştirildi. Saldırının ardından başlayan ve birkaç gün süren olaylarda 22 kişi hayatını kaybetti.
24 Aralık 1995 tarihinde yapılan genel seçimlerde Refah Partisi birinci parti oldu. Ancak hiçbir siyasi parti tek başına hükûmet kurabilecek çoğunluğu elde edemedi.
Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’in hükûmeti kurmakla görevlendirdiği Refah Partisi Genel Başkanı Necmettin Erbakan’ın koalisyon arayışları sonuçsuz kaldı. Daha sonra Mesut Yılmaz’ın başbakanlığında ANAP–DYP Koalisyon Hükûmeti kuruldu. ANAYOL olarak adlandırılan bu hükûmetin sona ermesinin ardından, 28 Haziran 1996 tarihinde Necmettin Erbakan’ın başbakanlığında Refah Partisi–Doğru Yol Partisi Koalisyon Hükûmeti, yani REFAHYOL kuruldu.
Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki Gümrük Birliği’ne ilişkin 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı, 6 Mart 1995 tarihinde kabul edilmişti. Gümrük Birliği uygulaması 1 Ocak 1996 tarihinde resmen başladı.
3 Kasım 1996 tarihinde Susurluk’ta meydana gelen trafik kazasında Abdullah Çatlı, Gonca Us ve İstanbul Emniyet Müdür Yardımcısı Hüseyin Kocadağ hayatını kaybetti; DYP Şanlıurfa Milletvekili Sedat Bucak yaralı kurtuldu. Kazadan sonra ortaya çıkan ilişkiler, siyaset, güvenlik bürokrasisi ve yeraltı dünyası arasındaki bağlantıların tartışılmasına neden oldu.
1997: 28 ŞUBAT SÜRECİ
28 Şubat 1997 tarihinde yapılan Millî Güvenlik Kurulu toplantısında alınan kararlar, REFAHYOL Hükûmeti üzerinde yoğun bir baskı meydana getirdi.
4 Nisan 1997 tarihinde Başbuğ Alparslan Türkeş, geçirdiği kalp krizi sonucunda vefat etti.
Necmettin Erbakan, 18 Haziran 1997 tarihinde başbakanlık görevinden istifa etti. REFAHYOL Hükûmetinin görevi 30 Haziran’da sona erdi ve Mesut Yılmaz’ın başbakanlığında ANAP–DSP–DTP Koalisyon Hükûmeti, yani ANASOL-D kuruldu.
6 Temmuz 1997 tarihinde gerçekleştirilen MHP 5. Olağanüstü Büyük Kurultayı’nda Devlet Bahçeli genel başkan seçildi.
6 Aralık 1997 tarihinde Recep Tayyip Erdoğan, Siirt’te yaptığı konuşmada okuduğu şiir nedeniyle yargılandı.
1998: REFAH PARTİSİNİN KAPATILMASI VE SURİYE’YE UYARI
16 Ocak 1998 tarihinde Refah Partisi Anayasa Mahkemesi tarafından kapatıldı. Necmettin Erbakan ve bazı parti yöneticilerine beş yıl süreyle siyaset yasağı getirildi.
13 Nisan 1998 tarihinde PKK yöneticilerinden Şemdin Sakık, Kuzey Irak’ta düzenlenen askerî harekât sonucunda yakalanarak Türkiye’ye getirildi.
16 Eylül 1998 tarihinde Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Atilla Ateş, Hatay’ın Reyhanlı ilçesinde yaptığı konuşmada, PKK’ya destek veren Suriye yönetimini sert bir dille uyardı. Türkiye’nin kararlı tutumu sonucunda Suriye, Abdullah Öcalan’ı ülke dışına çıkarmak zorunda kaldı.
Recep Tayyip Erdoğan hakkında verilen on aylık hapis cezası 1998 yılında kesinleşti. Erdoğan’ın İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı görevi sona erdi.
Ekonomik sıkıntılar ve enflasyon artarak devam etti.
1999: ÖCALAN’IN YAKALANMASI, SEÇİM VE MARMARA DEPREMİ
Bülent Ecevit’in başbakanlığındaki DSP azınlık hükûmeti 11 Ocak 1999 tarihinde kuruldu ve 17 Ocak’ta TBMM’den güvenoyu aldı.
15 Şubat 1999 tarihinde PKK’nın elebaşı Abdullah Öcalan, Kenya’da gerçekleştirilen operasyonla yakalanarak Türkiye’ye getirildi.
18 Nisan 1999 tarihinde yapılan genel seçimlerin ardından DSP–MHP–ANAP Koalisyon Hükûmeti kuruldu.
17 Ağustos 1999 tarihinde meydana gelen Marmara Depremi, başta Kocaeli, Sakarya, Yalova ve İstanbul olmak üzere geniş bir bölgede büyük yıkıma ve binlerce insanımızın hayatını kaybetmesine neden oldu.
Abdullah Öcalan, yargılandığı davada idam cezasına mahkûm edildi. Yargıtay, 25 Kasım 1999 tarihinde verilen idam cezasını onayladı.
2000: İKİZ SÖZLEŞMELER
12 Ocak 2000 tarihinde hükûmet, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Abdullah Öcalan hakkında verdiği ihtiyati tedbir kararına uyulmasını kararlaştırdı.
Türkiye, Birleşmiş Milletlerin “Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi” ile “Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme”yi 15 Ağustos 2000 tarihinde imzaladı. Kamuoyunda “İkiz Sözleşmeler” olarak bilinen bu sözleşmeler, imzalandıkları dönemde TBMM’nin onayına sunulmadı.
2001: SUİKAST, UÇAK FACİASI VE EKONOMİK KRİZ
24 Ocak 2001 tarihinde Diyarbakır Emniyet Müdürü Ali Gaffar Okkan ile beş polis memuru, Diyarbakır’da düzenlenen silahlı saldırı sonucunda şehit edildi.
Türkiye, Şubat 2001’de Cumhuriyet tarihinin en ağır ekonomik krizlerinden biriyle karşı karşıya kaldı. Bankacılık sistemi sarsıldı; Türk lirası büyük ölçüde değer kaybetti, çok sayıda iş yeri kapandı ve işsizlik arttı.
3 Mart 2001 tarihinde Kemal Derviş, ekonomiden sorumlu devlet bakanı olarak atandı.
16 Mayıs 2001 tarihinde Türk Silahlı Kuvvetlerine ait CASA tipi askerî uçak Malatya yakınlarında düştü. Kazada 34 askerimiz şehit oldu.
21 Haziran 2001 tarihinde 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu kabul edildi.
14 Ağustos 2001 tarihinde Adalet ve Kalkınma Partisi kuruldu.
25 Ağustos 2001 tarihinde iş insanı Üzeyir Garih, İstanbul’daki Eyüp Mezarlığı’nda öldürüldü.
11 Eylül 2001 tarihinde ABD’nin New York kentindeki Dünya Ticaret Merkezi’nin ikiz kulelerine ve Washington yakınlarındaki Pentagon binasına saldırılar düzenlendi. Bu saldırılar, dünya siyasetinin ve güvenlik anlayışının yeniden şekillenmesine neden oldu.
Türkiye’nin PKK’ya karşı yürüttüğü başarılı operasyonlar sonucunda örgütün ülke içindeki hareket alanı önemli ölçüde daralmıştı.
2002: ERKEN SEÇİM VE YENİ İKTİDAR
Başbakan Yardımcısı ve MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, Temmuz 2002’de erken seçim çağrısında bulunarak seçimlerin 3 Kasım 2002 tarihinde yapılmasını istedi.
3 Kasım 2002 tarihinde gerçekleştirilen genel seçimlerde Adalet ve Kalkınma Partisi tek başına iktidara geldi. Cumhuriyet Halk Partisi ana muhalefet partisi oldu. AK Parti ve CHP dışında hiçbir siyasi parti yüzde 10’luk ülke seçim barajını aşamadı. Meclise yalnızca bağımsız aday olarak seçilen birkaç milletvekili daha girebildi.
YILMAZ KARAHAN
Editör Notu:
Yılmaz Karahan’ın bu makalesi, Türkiye’nin 3 Kasım 2002 seçimlerine giden süreçte yaşadığı siyasi, ekonomik ve toplumsal gelişmeleri kronolojik bir bütünlük içinde ele almaktadır. Soğuk Savaş’ın sona ermesinden Körfez Savaşı’na, terör olaylarından koalisyon hükûmetlerine, 28 Şubat sürecinden ekonomik krizlere uzanan bu on iki yıllık dönem, yakın tarihimizin önemli kırılma noktalarıyla birlikte aktarılmıştır. Çalışma, AK Parti iktidarından önce Türkiye’de oluşan şartları hatırlatması ve olaylar arasındaki bağlantıları okuyucunun değerlendirmesine sunması bakımından önemli bir yakın tarih özeti niteliğindedir.
Bu makalenin yeniden hazırlanması ve düzenlenmesi sürecinde yardımcı araç olarak ChatGPT’den yararlanılmıştır.
Yorumlar
“320) AK PARTİ İKTİDARINDAN ÖNCEKİ 12 YIL” yazisina 1 Yorum yapilmis
Yorum yap
1993 yılında meydana gelen bazı cinayetlerin öyle sanıldığı gibi ‘sıradan’ olmadığı ayrıntılı bir şekilde incelenerek ispat ediliyor.
http://www.yg.yenicaggazetesi.com.tr/yazargoster.php?haber=4112
TERÖR BELASINDAN KİM KURTARACAK?
http://www.giresunaktuel.com/yazar.asp?yaziID=4604