167) SÖZCÜK KARGAŞASI
Yayin Tarihi 21 Nisan, 2011
Kategori KÜLTÜREL, TÜRKÇE
SÖZCÜK KARGAŞASI
Halk arasında, “Her yeri boyadık, bir fıstık yeşili kaldı!” sözü kullanılır. Bu sözle, yapılması gereken bütün önemli işler bitmiş gibi önemsiz bir konuyla uğraşılması eleştirilir.
Son günlerde okuduğum bazı yazılarda bir sözcüğün sıkça tartışıldığını görüyorum. İlk defa bir dostumun iletisinde karşılaştığım bu konu hakkında gerekli açıklamaları yapmış ve kendisiyle ortak bir anlayışa varmıştık. Ancak aynı iddianın farklı kişiler tarafından tekrarlandığını görünce düşüncelerimi açıklama gereği duydum.
Tartışmanın konusu şudur:
Neden “insanoğlu” deniyor da “insankızı” denmiyor? “İnsanoğlu” sözcüğü erkek egemen bir anlayışın ürünü müdür?
Kelimeleri yalnızca bugünkü temel anlamlarına bakarak değerlendirmek her zaman doğru sonuç vermez. Sözcükler tarih içinde farklı anlamlar kazanabilir; bazı birleşik kelimeler ve kalıplaşmış ifadeler, kendilerini oluşturan kelimelerin tek tek anlamlarını aşabilir.
“Oğul” sözcüğünün temel anlamı erkek evlattır. Bununla birlikte sözcük, tarihî süreçte soy, nesil, evlat ve bir aileye mensup olanlar anlamlarında da kullanılmıştır. “İnsanoğlu” sözündeki “oğul” da yalnızca erkeği anlatmaz; kadın ve erkek ayrımı yapılmaksızın bütün insan soyunu kapsar. Başka bir ifadeyle “insanoğlu”, insanlık veya insan soyu demektir.
Türk kültüründe soy ve hanedan mensubiyeti çoğu zaman “oğlu” ve “oğulları” sözleriyle belirtilmiştir. Günümüzde de pek çok ailenin soyadında “oğlu” veya “oğulları” ifadesi bulunmaktadır.
Tarihimizde Osmanoğulları, Karamanoğulları, Eşrefoğulları, Candaroğulları, Menteşeoğulları, Hamidoğulları ve Aydınoğulları gibi hanedan ve beylik adlarıyla karşılaşırız. Bu adlardaki “oğulları” sözü yalnızca kurucu kişinin erkek çocuklarını değil, zamanla onun soyunu ve hanedan çevresini ifade etmiştir.
Arıcılıkta, çoğalan arı topluluğunun bir bölümünün ana arıyla birlikte kovandan ayrılarak yeni bir koloni meydana getirmesine de “oğul verme” denir. Bu kullanımda sözcük; çoğalma, yeni bir topluluk oluşturma ve neslin devamı düşüncesiyle ilişkilidir. Ancak bu anlam, “oğul” sözcüğünün kökeni olarak değil, zaman içinde kazandığı farklı kullanımlardan biri olarak değerlendirilmelidir.
Türkçe, sözcük türetme ve mevcut sözcüklere yeni anlamlar kazandırma bakımından son derece zengin bir dildir. Bir kelimenin anlamını değerlendirirken onun yalnızca bugünkü ilk anlamına değil; tarihî gelişimine, içinde bulunduğu ifadeye ve kültürel kullanımına da bakmak gerekir.
Dilde kadın ve erkek eşitliğine karşı duyarlı olunmasını elbette önemsemeliyiz. Ancak bu duyarlılık, sözcüklerin tarihî ve kültürel anlamlarını yok saymaya dönüşmemelidir. “İnsanoğlu” sözcüğünü yalnızca erkek cinsiyeti üzerinden değerlendirmek, kelimenin Türkçede kazandığı geniş anlamı görmezden gelmek olur.
Dilimizin köklü sözcüklerini tartışırken önyargıyla değil; bilgiyle, ölçüyle ve Türkçenin tarihî birikimini dikkate alarak hareket etmeliyiz.
Her zaman ve her yerde:
Türkçe düşüneceğiz, Türkçe konuşacağız, Türkçe yazacağız, Türkçe okuyacağız ve Türk’çe yaşayacağız.
YILMAZ KARAHAN
Editör Yorumu
21 Nisan 2011 tarihli bu makale, “insanoğlu” sözcüğü çevresinde yürütülen cinsiyet tartışmasını Türkçenin tarihî ve kültürel gelişimi açısından ele almaktadır. Sözcüklerin yalnızca temel anlamlarıyla değil, zaman içinde kazandıkları geniş ve kalıplaşmış anlamlarla da değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatan metin, dil tartışmalarında bilgiye ve ölçülü yaklaşıma duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır.
Bu makalenin hazırlanması ve düzenlenmesi sürecinde yardımcı araç olarak ChatGPT’den yararlanılmıştır.
Yorumlar
“167) SÖZCÜK KARGAŞASI” yazisina 7 Yorum yapilmis
Yorum yap
COK TESEKKÜR EDERİZ SN.KHAN(*
BENDE GENELLİKLE,SEVGİMİ DİLE GETİRMEK İSTEDİGİMDE OGUL,DERİM OGLUMA***********************BAZENDE EVLATCIGIM*
EVET SÜPHELERİNİZ COK YERİNDE GÖRÜNÜYOR:(–HERKES KONUSUYOR YA!İSTE,DEMEKKİ O SEBEPTEN KİM NE KONUSTUGUNU BİLEMEZ HALDE,YADA ÖZELLİKLE!VURGU YAPILIYOR.AH!ALMAK NE DEMEKTİR?BİLİRLERMİ ACABA?–BOLCA ALIYORLAR!*KİMSE SUSTUGU KADAR YOK!MUSUZ HİSSİNE KAPILMAMALI!*ÖYLE COKKİ;BEKLEYEN(*SABIRLA*YARADANA SIGINDIK*GÖKLERE(*TANRILAR GAZABA GELDİGİNDE SİMSEKLER CAKAR DERDİM BEN COK KÜCÜKKEN…SİMDİDE YARADANA SIGINIYORUM YİNE(*O COK BÜYÜKTÜR***********************************O HERSEYİ BİLİR.YA SABIR!
Paylasiminizin icerigi cok güzel ve net anlatiyor hedef alip,tenkit ettiginiz olguyu.Bir de baska türlü sözcük kargasasi var ki ona da bicilmis kaftan misali örnek Zühal hanimin yorumu olmus dogrusu :))
Zühal hanim,saygilar efendim…
Bilgi/düsünce paylasiminiz icin cok tesekkür ediyorum sayin Karahan hocam,var olunuz..
Cok haklisiniz sayin hocam,
bizim Mersin’in köylerinde de kiz olsun erkek olsun ayni sözcügü kullanirlar, bir ailenin evlatlik aldigi cocuga kiz da olsa erkek de olsa “ogulluk” denir.
saygilarimla
İşte böyleee,
Karahan gardaşımız başkalarını Türkçede kelime gargaşasıyla suçlarkan kendinin düştüğü kargaşayı görmüyür.
tr
En-dam =Boy pos
Dar-be =devrim
Ola-bilir =Olağan
Ya-ni =
Men-sub-iyet =bağlı olunan
Sa-dece =yalnız
Dik-kat =önemse
Mağ-ribi =Batılı
Germi-yan =germiyen
Sa-hip =sahap
Ta-rihimizde =terihimizde
Bir-çok =fazla
Ailesinin =atasının
İ-fa-de =anlam
Ev-ladına =oğluna
Önemsi-yorum =önemsiyürüm
İn-sanların =Insanların
Veremi-yorum =veremiyürüm
Çeki-yor =asılıyor
San-ki =dersin
Dik-katımı = nazarımı
Türkçeyı seviyürsek Türkçe kelime kullanacağız yada yabancı kelimeleri Türkçe ses uyumuna sokacağız .Türkçe ses uyumuna uymayan kelimeleri UYDURACAĞIZ.
Örnegin:Türkçesi ALMA olanı bozup ELMA yapmışız.
Türkçesi HALVA olanıda bozup HELVA yapmışız.
Evlad deycene OĞUL demeliyiz.
İfade yerine ANLAM dememiz gerek.
Haaa,o anda Türkçesi USUNAMI gelmedi.kelimeyi Türkçe ses uyumuna uyduracağız
Nasılmı?
Sahibi SAHABI
Darbeyi DERBE yahutta DARBA olarah yazmada bir sahınca yohtur.
Türkçesi dururkan Arapça ,Farsça yahutta Avrupa dillerinden kelime almah.Türklügünün bilincinde olanlara yahışmaz
örnegin:KOŞUCULAR SITART ALDI gibi.
Hiçbir batılı ülkede dilini bizim gibi hor kullanan kimse bulamazsınız.
Kalın saglıcahla
Sayın Mustafa Aksoy,
ilginize ve uyarılarınıza teşekkürler.
İyi çalışmalar dilerim.
Saygılar
batkysıdüünenlero dillrdeki ere dayrımanlnı tükçedeolmadığını fartndabiledeğilertüükçed eril masklen dillfeminenayrımm yoktur erkekegemeanlayıştihiizdehiç yokturkaanı yanındahatunbulunur
oğulsözünün aynanadangelenlerigöstrdğinbirkkantdaroğulu dur
emailçalışmazıspsrtahuzurevindeulasılbilrim felçli gövdeye esirdümüş işeyenbirbbeyim başkasayfalarasonrayoumeklerm sevgilerimle
gökse türk dikatbikimlikhısızıvakarıştırmayın
Mustafa Aksoy beyefendiye hitaben; Mustafa bey,zaman icinde sekil degistiren dilimiz öz Türkceden uzaklasmis olabilir evet,fakat sizin yapmaya calistiginiz ise ya da söylemeye calistiginiz ise gizli anlami ayan edersek su oluyor; “Azerbaycan Türkcesi dogru olan ve onu kullanin.”Kusura bakmayin ama bu saatden sonra bu sizin gizli düsüncenizin gercek olabilmesi pek mümkün görünmüyor.Ayrica yüce Atamizin vasiyeti alfabeyi kullanmayi tercih ediyorum sahsen! x,w,q gibi harfleri Türk Alfabesi icinde dahil etmeyen Atamin mutlaka bir temele dayanan düsüncesi vardi bu hususta.