АКШ-тың Сүрия махсус вәкиле Илсефетсе Джеймс Джеффри 2018 йылдың 3 декабрендә Вашингтонда матбуғатҡа Сүрия мәсьәләһе тураһында мөһим белдереүҙәр яһаны.
Джеффри белдереүендә ҡыҫҡаса;
-- Германия, Франция, Берләшкән Короллек, Ғәрәп Саудияһы, Йordания һәм Мисырҙан торған һәм Кесе Төркөм тип аталған илдәр менән Сүрия мәсьәләһе буйынса осрашыу үткәргәндәрен, был төркөм Сүрия Килешеү Комитеты рәйесе Наср Һәрир менән дә осрашҡанын,
-- Октябрь айында Төркиәнең ҡунаҡсыллығында, Германия, Франция һәм Рәсәй лидерҙары ҡатнашлығында Стамбулда ойошторолған конференциянан һуң Астанаҙа үткән осрашыуҙа Конституция эштәренә ҡатнашасаҡтар исемлеген әҙерләүҙе көткәндәр, әммә был илдәр был эште башҡара алмағанын,
-- Кесе төркөм менән үткәрелгән осрашыуҙа БМО-ның 2254-се ҡарары сиктәрендә БМО ярҙамы менән Сүриялеләрҙең үҙҙәре тарафынан һәм улар тарафынан етәкләнгән, даими һәм тыныс сәйәси хәл итеү ысулы кәрәклеге мәсьәләһе ҡаралғанын,
-- Идлибта киҫкенлекһеҙлек зонаһы булыуынан ҡәнәғәт булыуҙарын, был фекерҙәрен тик Төркиәгә генә түгел, Рәсәйгә лә еткергәндәрен,
-- Үткән аҙнала Идлибта химик ҡорал ҡулланылыуы тураһында дәғүә тыуҙырылғанын, әммә был хаҡта хәҙерге ваҡытта раҫлау мәғлүмәте юҡлығын,
-- Менбичтә әле лә PYD/YPG составының бармы-юҡмы икәнлеге, Төркиәнең Менбичкә һөжүм итеүен туҡтатыр өсөн ниндәй хәл итеү ысулы уйлап табылғаны тураһында һорауға; 50-ҙән ашыу PYD/YPG ағзаһының Менбичтән киткәнен, был мәғлүмәттең Төркиәгә лә еткерелгәнен, Менбич Хәрби Комитетының АКШ һәм Төркиә тарафынан билдәләнәсәген һәм был комитетта Төркиәгә хәүеф янай торған шәхестәр булмаясаҡтарын, Менбич юл карталары сиктәрендә уртаҡ патруль бурыслары дауам итеүен,
-- АКШ-тың Сочи / Астана инициативаһы менән дауам итмәҫкә ҡарар иткәнен, башҡа БМО ағза илдәренең дә шундай фекерҙә булыуын, Астанаға етәкселек иткән илдәрҙең бер тәжрибә үткәргәндәрен, әммә уңышҡа ирешмәгәндәрен, Астананың хәҙер туҡтатылыуы кәрәклеген,
-- АКШ-тың Сүриялағы кәртәле халыҡтар менән сәйәси сәйәсәте нимә икәнлеге тураһында һорауға; был төбәктәге йәмғиәт менән ДАИШ террор ойошмаһын юҡ итеү өсөн бергә эшләүҙәрен, тик кәртәле генә түгел, ғәрәп йәки башҡа төркөмдәр менән дә сәйәси программаһы юҡлығын,
-- АКШ-тың Сүрияла булыу маҡсаты ДАИШ-ты еңеүгә өлгәшеү икәнлеген, Сүрияла мәңге ҡалмаясаҡтарын, әммә ДАИШ еңелгәс, Ирандың командалығы аҫтындағы бөтә төркөмдәр Сүриянан сығып киткәс һәм кире ҡайтарыу мөмкин булмаған сәйәси процесс башланғас, был илдән сығырға мөмкиндәрен,
-- АКШ булараҡ хәрби көстәрен үҙ эсенә алған төрлө тышҡы сәйәсәт варианттары барлығын, Ираҡта ла Ираҡ төньяғында ерҙә булмауын, әммә Төньяҡтан Разведка Хәрәкәте менән 13 йыл буйы был төбәктә булғандарын, шуға күрә был БМО көсө булыуы мөмкинлеген, БМО-ның 2254-се ҡарарында БМО тарафынан идара ителгән һәм башҡарылған атыуҙы туҡтатыу тураһында һүҙ барғанын, был коалиция йәки башҡа илдәр көстәренән торорға мөмкинлеген белдерҙе.
Илсефетсе Джеймс Джеффриҙың Сүрия мәсьәләһенә ҡарата белдереүҙәре ҙур иғтибарға лайыҡ. Белдереүҙә урын алған өс төп пункт башҡа белдереүҙәрҙән алда тороп, АКШ-тың Сүрия сәйәсәтенең киләсәге тураһында күрһәткестәр бирҙе.
Беренсеһе — Astana төркөмө тип билдәле Төркиә, Иран һәм Рәсәйҙең бергә йыйылып, Сүрия киләсәге тураһында ҡарарҙар ҡабул иткән ойошмаһы тураһында. Джеффри Astana төркөмөнөң тырышлыҡтарын уңай баһаланы, әммә һуңғы Astana осрашыуынан конкрет ҡарар сығарылмағанын, шуға күрә сәйәси хәл итеү процессында Astana-нан һөҙөмтә булмаясаҡ, хәҙер Astana-ны тамамларға кәрәк тигән белдереү яһаны.
Икенсе мөһим пункт — Менбич тураһындағы белдереү. Оҙаҡ ваҡыт Төркиәне ошо мәсьәлә менән алдап торған АКШ, был юлы белдереүҙә 50-ҙән ашыу PKK/PYD террористының Менбичтән сыҡҡанын, был мәғлүмәтте Төркиәгә лә еткергәндәрен, Төркиә менән уртаҡ патруль һәм төбәктең хәүефһеҙлеге буйынса ҙур алға китеш яһалғанын билдәләне. Тик яҡынса 1500 террорист булған төбәктән 50 террористы ғына сығарылғанын әйтеп, Төркиәне алдаусы уйында дауам иткән АКШ, билдәле террористик ойошма ағзаларын Менбичтән сығарып, төбәкте террор ойошмаһы ағзаларынан таҙартыу тураһында иғлан итергә һәм алдау уйындарын дауам итергә ниәтләй.
Өсөнсө һәм, бәлки, иң мөһиме, әммә Astana-ны тамамларға кәрәк тигән белдереү артында йәшеренгән — АКШ-тың хәҙер Сүрияла Ефраттың көнсығышында осоу тыйылған зона һәм Ираҡта ойошторолған ҡыйыс көстәр кеүек структураны тормошҡа ашырыу этабында булыуы. Күҙҙән йыраҡ ҡалған, әммә бик мөһим был белдереү менән Джеффри Сүрияның төньяғы һәм көнсығышында PKKстан булдырыу юлында һуңғы этапҡа етелеүен асыҡланы. Ираҡта Саддамға ҡараған һауа көстәренең Ираҡ төньяғында осоуын тыйған ваҡыттағы Ҡыйыс Көстәрҙең оҡшағаны Сүрияла ойошторолоуының төп маҡсаты — һауа көстәре булмаған ДАИШ түгел, бәлки Төрөк Һауа Көстәренең Ефраттың көнсығышына операцияһын туҡтатыу булыуы мөмкин. Әлбиттә, осоу тыйылған зона контроле менән Сүриялағы Иран көстәрен һәм шиит милитсияларын күҙәтеү ҙә АКШ-тың был ҡыйыс көстәр ҡулланыуынан иң ҙур өмөтө булыр.
Әлеге конъюнктурала мөмкин булған Рәсәй ветосы арҡаһында БМО-нан Сүрияла ҡыйыс көстәр кеүек структура төҙөү ҡарары сығыу ихтималлығы юҡ, шуға күрә АКШ осоу тыйылған зона өсөн был юлы НАТО-ны йәлеп итергә тырышасаҡ. Был урында Төркиәнең дә ярҙамын алыу өсөн Идлибты ла үҙ эсенә алған осоу тыйылған зона тәҡдиме менән Төркиәгә мөрәжәғәт итергә мөмкин. Идлибта НАТО контролендәге осоу тыйылған зона Сүрия армияһының операцияһын туҡтата ала, был Төркиәгә ҡыҙыҡлы күренергә мөмкин. Әммә Төркиә был ҡарарға ярҙам күрһәтһә, Төрөк ерҙәрендә асыҡ рәүештә НАТО көстәренең урынлашыуы өсөн юл асылыр.
Сахит Армаган Дилек
http://millidusunce.com/abdden-pkkistani-kurmak-uzere-suriyede-cekic-guc-onerisi/